door Willem Kool LONDEN - Heel Groot-Brittannië is in diepe rouw gedompeld na het overlijden afgelopen zaterdag van de 'populairste oma' van het land. De dood van koningin-moeder Elizabeth op 101-jarige leeftijd markeert het einde van twee oorlogsgeneraties. Dinsdag 9 april zal zij een staatsbegrafenis krijgen, de eerste sinds de uitvaart van Sir Winston Churchill in 1965.

Rouwenden tonen hun respect bij de bloemenzee op het grasveld voor de St. George Kapel in Windsor Castle. De Queen Mum stierf zaterdag in haar residentie in Windor. (Foto: EPA)

Haar landgenoten herinneren zich vooral haar onverzettelijkheid jegens de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Geen bom kon haar en haar kinderen wegjagen uit Buckingham Palace. Zij wilde hetzelfde lot ondergaan als de Londenaren. In veler ogen was zij het voorbeeld van hoe een monarch zich diende op te stellen. Onkreukbaar, sterk, liefdevol en vol begrip voor de noden van de medemens.

Zo oud en breekbaar als zij was, wilde zij altijd persoonlijk acte de présence geven. Haar koninklijke plichten gingen voor haar gezondheid, al zullen sommigen suggereren dat ijdelheid haar niet vreemd was. Op haar laatste verjaardag werd zij in een golfkarretje langs haar fans gereden en nam zij cadeautjes, bloemstukken, bossen bloemen en kaarten in ontvangst.

Elizabeth kan één van de succesvolste leden van het Huis van Windsor worden genoemd. Zij is altijd de publiekslieveling gebleven. Ook toen dat vond dat haar dochter Elizabeth II maar eens inkomstenbelasting moest gaan betalen of toen de jongere telgen van het koninklijk huis zich door overspel, scheidingen, financiële uitspattingen en ruzies in de jaren negentig zo blameerden dat de hele monarchie op losse schroeven kwam te staan.

Elizabeths beslissing om op 95-jarige leeftijd een heup te laten vervangen, werd gezien als een bewijs te meer van haar kracht en moed. Verhalen over Elizabeths charme, warmte en levendigheid zijn er legio. "Ze bezit een benijdenswaardig vermogen om degene met wie zij toevallig praat het gevoel te geven dat hij of zij de enige in de wereld is met wie zij op dat moment wil verkeren", zegt de historicus Benjamin Pimlott. Biografen die er op uit waren om zwakke kanten van Elizabeths persoonlijkheid op te sporen, stuitten op een muur van privacy die de koninklijke familie en vrienden rond haar hadden opgetrokken.

Eén ding lijkt zeker: haar persoonlijkheid en vastberadenheid hebben zeer veel bijgedragen tot de kracht van de monarchie na de Tweede Wereldoorlog. Velen betwijfelen of haar verlegen, stotterende echtgenoot Albert het zonder haar zou hebben gered toen hij onverwacht als George VI op de troon werd gezet, nadat zijn oudere broer Edward VIII in 1936 afstand had gedaan. Het respect en de liefde die het paar wist af te dwingen hielpen de schaduw te verdringen die over het koningshuis was geworpen door een koning die zijn eigen levensgeluk stelde boven zijn plicht een land te regeren dat op een oorlog afstevende.

Toen haar echtgenoot in 1952 op 56-jarige leeftijd aan longkanker overleed, werd Elizabeth een groot houvast voor haar dochter, die op haar 25e de troon overnam als koningin Elizabeth II. In plaats van zich terug te trekken, zoals koninklijke douairières dat in het verleden steevast deden, nam zij bijna evenveel publieke taken op zich als haar dochter - en hield dat vol tot zij dik in de negentig was. Tegen een jongetje dat vroeg of zij werkelijk de moeder van de koningin was, zei zij: "Ja, geweldig hè."

Naarmate Elizabeth II langer aan het bewind was en de kleinkinderen opgroeiden, werd de koningin-moeder vanzelf, maar ook door de media, in de rol gedrukt van 'nationale Oma'. Haar fladderende pastelkleurige jurken, eeuwige parelketting en bloemenhoeden, ooit de wanhoop van de modecritici, droegen bij aan dat imago.

Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon, op één na de jongste van de tien kinderen van de 14e graaf van Strathmore en Kinghorne, werd op 4 augustus 1900 geboren in Londen. Zij stamt af van de Schotse koninklijke familie. In de Schotse laaglanden ontwikkelde Lady Elizabeth een liefde voor het buitenleven, paarden en honden. Later zou zij zich ontwikkelen tot een zeer succesvol paardenfokster en regelmatig op de renbaan te vinden zijn. De intieme familiesfeer waarin zij opgroeide bracht zij later over op haar eigen gezin.

Aan het eind van de Eerste Wereldoorlog, die toevallig was uitgebroken op haar 14e verjaardag, was Elizabeth 18. Ze was een knap meisje, klein en levendig, met donker haar en sprekende blauwe ogen. Aan vrijers had zij geen gebrek. Een van hen was Albert, Bertie genoemd, de hertog van York en tweede van de vier zonen van koning George V en koningin Mary. Zij kende hem al uit haar jeugdjaren. Na een verkering van meer dan twee jaar en twee afgewezen aanzoeken werden zij op 26 april 1923 in Westminster Abbey in de echt verbonden. Daarna leidden zij een rustig gezinsleven met hun twee dochters Elizabeth en Margaret.

Vooral voor Albert was zijn gezinsleven heilig. Hij vond er de warmte die hij als stotterend kind van een angstaanjagende vader en een afstandelijke moeder node had gemist. Alberts vader stierf op 20 januari 1936 en zijn broer volgde hem op als Edward VIII. Maar binnen een jaar gaf de nieuwe koning de troon op om met de gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson te kunnen trouwen. Tot Alberts afgrijzen - later vertelde hij dat hij tegenover koningin Mary was ingestort en als een kind had gehuild - werd hij op 11 december 1936 tot koning gekroond. Zijn echtgenote werd de eerste in Groot-Brittannië geboren koninklijke gemalin sinds het Tudor-tijdperk.

Edward trouwde met Wallis Simpson en werd hertog van Windsor. De nieuwe koningin, zo beweren de meeste biografen, kon de hertogin maar moeilijk vergeven en was van mening dat het leven van haar man door de stress van het koningschap was bekort. Maar bij de begrafenis van de hertog, in 1972 in kasteel Windsor, nam de koningin-moeder de weduwe bij de arm in een gebaar waaruit verzoening en medeleven sprak.

Onder de wat minder fraaie eigenschappen, waarvan de koningin-moeder bij uitzondering wel eens blijk heeft gegeven, zijn haar liefde voor drank en het wedden op paarden - zonden die zij deelt met miljoenen van haar landgenoten. Ook zou zij nogal gemakkelijk zijn in het uitgeven van geld. Naar verluidt heeft de Queen Mum een schuld van vele miljoenen guldens.

De Britten kunnen zich echter het meest vinden in de analyse van schrijfster Margaret Forster. "Achter de uiterlijke eenvoud schuilt een diep begrip van de menselijke natuur; achter het gebabbel een gevoel van opdracht tot communiceren; binnen het zoete hart een ijzeren wil en in het kleine ronde gezicht een vierkante vastberadenheid om haar plicht te doen."

zoek naar gerelateerde artikelen

di 2 april 2002