Tom Hanks' reis door de tijd

Grote namen in
filmhit 'Forrest Gump'

door Eric Koch

't Lijkt een jongensdroom. John Lennon ontmoeten, drie Amerikaanse presidenten de hand drukken. Tom Hanks overkomt het in 'Forrest Gump', de Amerikaanse filmhit die inmiddels ook in Nederland volle zalen trekt. Magiër Robert Zemeckis is verantwoordelijk voor Hank's reis door de geschiedenis. Tijdsbarrières bestaan voor hem niet, bewees hij eerder met 'Back to the future'. Maar inmiddels kan hij zelfs doden uit het graf laten opstaan. Het verleden zal nooit meer hetzelfde zijn na 'Forrest Gump'.

"Mooi voor m'n plakboek, zo'n ontmoeting met president Kennedy", lacht Tom Hanks. "Maar de werkelijkheid was minder spannend. Je wordt voor een blauw scherm geplaatst en dan wordt er gezegd dat je eerst naar een pleistertje op de vloer moet lopen, vervolgens naar een pleistertje op de muur moet kijken, je tekst moet zeggen en dan weer naar een ander pleistertje moet gaan. En op het bioscoopdoek zie je naderhand dat je met Kennedy hebt gesproken."

In de bioscoop is voortaan niets meer onmogelijk, vult regisseur Robert Zemeckis aan. Samen met zijn hoofdrolspeler is hij naar de mondaine Franse badplaats Deauville gereisd om zijn nieuwe film aan Europa te presenteren. "Met de nieuwe digitale technieken kunnen filmmakers elk beeld naar believen veranderen. De enige grens is je eigen morele verantwoordelijkheid. Kun je een overleden president gebruiken om een product aan te prijzen, zoals nu gebeurt met filmlegendes als Humphrey Bogart?"

"Je kunt iedereen alles laten doen en zeggen. Er zullen ongetwijfeld wetten komen die dat aan banden leggen. Documentaire beelden van personen als John Lennon en Kennedy zijn nu nog vrij beschikbaar. Maar de erfgenamen van Elvis hebben de rechten op het gebruik van zijn image al vast laten leggen. Je moet van hen toestemming krijgen om Presley in beeld te brengen."

"Maar de nieuwe ontwikkelingen bieden ook enorm veel positieve mogelijkheden. In de nabije toekomst zie ik acteurs elke tien jaar de digitale studio ingaan om hun uiterlijk vast te laten leggen. Zo kan Harrison Ford op zijn tachtigste nog zonder problemen Indiana Jones spelen. Bij de afwerking van de film wordt gewoon zijn bejaarde uiterlijk vervangen door het opgeslagen beeld van veertig jaar daarvoor."

"Het publiek zal dat zonder problemen accepteren, zoals sinds het begin van de eeuw de close-up een aanvaard onderdeel van de filmtaal werd. Toen de mensen voor het eerst een groot gezicht op het doek zagen, dachten ze dat de acteur onthoofd was. De techniek schrijdt voort, maar zal altijd in dienst blijven staan van de menselijke emotie. Dáárvoor gaan de mensen naar de bioscoop. Ze willen ontroerd worden, lachen en huilen."

Hoogstandjes

"Daarom is Tom Hanks de ster van 'Forrest Gump' en niet alle technische hoogstandjes. Hij is zó goed, dat zijn prestatie niet eens opvalt. Dustin Hoffman kreeg indertijd een Oscar voor zijn rol als autistische man in 'Rain Man' maar Tom gaat onvergelijkbaar veel verder. Hoffman zette een film lang het zelfde typetje neer, terwijl Tom met nauwelijks merkbare verschillen van een achterlijke jongen uitgroeit tot een volwassen man, hoe geestelijk beperkt ook."

"Tom geeft de film een hart. Elk moment dreigde het gevaar te ontstaan dat 't te sentimenteel zou worden. Maar hij geeft zijn personage waardigheid. We lachen om de situaties waarin hij verkeert, maar nooit om zijn verstandelijke handicap. Als acteur treft hij altijd de juiste toon. Dat is zijn gave."

In tegenstelling tot zijn optreden in 'Philadelphia', waarvoor hij vorig jaar een Oscar kreeg, hoefde Tom Hanks ditmaal nauwelijks onderzoek te doen voor zijn rol. "Om begrip te krijgen voor de situatie van de aan aids lijdende advocaat moesten er oneindig veel vragen worden beantwoord. Daar ging maanden in zitten. De figuur van Forrest Gump groeide per dag."

"De standaardvraag was hoe hij telkens op nieuwe situaties zou reageren. Zou zo'n achterlijke figuur zich bijvoorbeeld in het leger kunnen handhaven? Zonder problemen, vonden we. Hij heeft geleerd om goed naar z'n moeder te luisteren. En daarom is hij ook een goed soldaat, al begrijpt hij meestal niet waaróm hij bepaalde dingen moet doen. Door die onwetendheid groeit hij vervolgens uit tot een held."

Dat is het verhaal van zijn leven. Omdat hij positief tegen de dingen aankijkt, maakt hij de meest bijzondere dingen mee. We zagen in hem de eenvoudige ziel van Amerika zelf, die onder alle omstandigheden open en onbezoedeld blijft. Forrests' intelligente vriendinnetje Jenny daarentegen krijgt alle slechte invloeden te verwerken van de laatste drie decennia."

"We hebben geen oordeel uit willen spreken over de jaren zestig, zeventig en tachtig. Alle drie decennia hebben hun positieve en negatieve kanten gehad. Dat zien we door de ogen van de simpele Forrest. De enige conclusie die we met hem trekken, is dat het roerige tijden zijn geweest."

"Iedereen mag daar zijn eigen mening over hebben. In Amerika werden ons allerlei onzinnige politieke standpunten in de schoenen geschoven. 'Forrest Gump' draagt geen boodschap uit. 'Je moet stom zijn om te slagen in het leven' zag een recensent als motto van de film. Belachelijk. Maar tegen controverses heb ik geen bezwaar. Integendeel. In een Amerikaanse krant stond onlangs een cartoon, waarin een ober aan klanten vraagt of ze aan de pro- of de anti 'Gump'-zijde van het restaurant willen zitten. Dat er zo over je film wordt gediscussieerd, betekent dat hij leeft. En dan ben je in je opzet geslaagd."

Publicatie 15 oktober 1994