Bruce Willis in ongebruikelijke rol

"12 Monkeys": om gek van te worden

door Henk ten Berge

Terry Gilliam, de tekenende artiest destijds van het roemruchte Monty Python-team, heeft het zijn publiek nooit gemakkelijk gemaakt tijdens zijn carrière als filmregisseur. Hij dolt graag door de tijden, stoeit met science-fiction, speelt met de psyche en experimenteert vaak met de toekomst, met het futuristische drama. Met 'Brazil' bereikte hij klemmende effecten, temeer daar zijn relaas redelijk toegankelijk bleef voor zijn kijkers.

Met '12 Monkeys' ligt het aanzienlijk ingewikkelder. Je denkt eerst nog een publieksvriendelijke voorstelling tegemoet te gaan door populaire namen als Bruce Willis en Brad Pitt op de posters, maar al gauw zit je elkaar vragend aan te kijken. Er is duidelijk iets mis met de geestesgesteldheid van de hoofdpersonen. De verschijning na verloop van tijd in het verhaal van een psychiater in de gestalte van Madeleine Stowe bevestigt dat vermoeden.

Maar tegelijkertijd dramt de vraag of zij misschien slachtoffer zijn van gewetenloos manipulerende geesten. Het wordt niet echt duidelijk. Het ene moment hebben ze geniale ingevingen en inzichten; het andere lijken ze pure wartaal uit te slaan. Ze lijken afwisselend in een heden, een verleden en een toekomst te leven en dat vereenvoudigt de communicatie tussen de personages in '12 Monkeys' bepaald niet.

Uitgangspunt is het jaar 2035 wanneer de wereldbevolking zwaar is uitgedund na een ramp. Belevenissen uit vroegere jaren, 1990 en 1996 bijvoorbeeld, dwarrelen warrig als herinneringen rond. Het is af en toe niet duidelijk wanneer en waar we nou eigenlijk zijn. Ook de communicatie tussen film en toeschouwers wordt er niet duidelijker van. Uw verslaggever dacht af en toe dat-ie zelf gek werd.

Kijk je dan met plezier naar een film? Niet echt natuurlijk, temeer daar het nog een dikke twee uur duurt ook. Er zitten zeker boeiende ensceneringen in, hallucinerende scènes vaak, maar de onhebbelijkheid van een redelijk mens blijft toch dat ie wil weten waarmee hij bezig is. En dat wil bij '12 Monkeys' ondanks het aanstekelijke, verknipte typetje dat Brad Pitt voor zijn jeugdige aanhang neerzet en de ongewone tragische rol van krachtmens Bruce Willis niet lukken.

Première 18 april 1996