AMSTERDAM - "Geen enkele bokser kan onbeperkt klappen incasseren. En de paar klappen die Goldschmeding aan zijn opvolger uitdeelde, kwamen aan als mokerslagen. Dan ga je neer of verlies je tenminste op punten." Voor FNV Bondgenoten-bestuurder Han Westerhof, veteraan in de uitzendwereld, staat het als een paal boven water. Oprichter en grootaandeelhouder Frits Goldschmeding zaagde langzaam de poten onder de stoel Randstad-topman Hans Zwarts vandaan.

Hans Zwarts. (Foto: ruud van der linden)

Randstad maakte gisteren bekend dat bestuursvoorzitter Zwarts (61) per 1 januari vertrekt. Zwarts leed onlangs flink gezichtsverlies na openlijke kritiek van oprichter en grootdeelaandeelhouder Frits Goldschmeding. Een scenario dat sterk doet denken aan eerdere machtsperikelen bij het toenmalige Vendex. Daar zorgde Anton Dreesman ervoor dat zijn opvolger Arie van der Zwan in zijn reorganisatiedrang werd gestopt.

Goldschmeding deelde eerder dit jaar al voorzichtige plaagstootjes uit door onder meer vraagtekens te zetten bij de internet-koers van Zwarts. Op 11 september jongstleden, uitgerekend tijdens de viering van het 40-jarig bestaan van uitzendkoepel ABU, kwam de uppercut. Goldschmeding liet daar in de wandelgangen weten dat Zwarts veel te veel hooi op zijn vork had genomen.

Naast het inmiddels grotendeels mislukte virtuele avontuur van Zwarts waren vooral de acquisities van Zwarts in de VS, Duitsland en Italië Goldschmeding een doorn in het oog, zo wordt door ingewijden bij Randstad bevestigd. Randstad zou onder Zwarts te snel gegroeid zijn.

In 1998 toen de uitzender in een groeimarkt op eigen kracht al 20% groeide, nam Zwarts het initiatief tot enkele belangrijke overnames. Bij Randstad zou daardoor een tekort aan bekwame managers en kennis zijn ontstaan. De stagnerende markt deed de rest. Ter vergelijking: toen Goldscheming begin 1998 aftrad als bestuursvoorzitter stond het aandeel Randstad op 74 euro. Na vier jaar Zwarts noteert de uitzender nu 10,35 euro.

Randstad maakt zware tijden door. Eind vorig jaar gaf het concern een winstwaarschuwing af. Een historische bezuinigingsoperatie moest het concern 65 miljoen euro opleveren. Dat was echter nog niet afdoende. In april was er plotseling een omzetwaarschuwing zonder concrete winstverwachting. Zwarts zei toen: "Je geloofwaardigheid komt wel aan de orde. Maar ik zie geen aanleiding om het bijltje erbij neer te gooien."

In augustus bleek vervolgens dat Randstad in de eerste zes maanden van 2001 weer slechter had gepresenteerd dan de concurrentie. De winst daalde met maar liefst 80% naar 15,5 miljoen euro. Vooral in de VS moest Randstad harde klappen incasseren. "We waren te weinig agressief op een verslechterende markt", erkende Zwarts toen.

Ook zonder de interventies van Goldschmeding waren het tropenjaren voor Zwarts. "Er moest natuurlijk heel veel gebeuren toen Frits vertrok", aldus een goed ingevoerde bron op het hoofdkantoor. "Er was tenslotte ook veel, voor de buitenwacht onzichtbaar, blijven liggen in de laatste jaren van Goldschmeding. Zwarts heeft een enorme, ondankbare klus geklaard. Een complete strategische heroriëntatie is onder zijn leiding op poten gezet. De Raad van Bestuur is nu weer op sterkte. Hij vindt het wel goed zo."

Randstad meldde gisteren nabeurs dat Zwarts "gewoon uit eigener beweging vertrekt". Hij zou zich in 1998 "maar voor vijf jaar hebben vastgelegd en nu lonkt het pensioen", zo laat een woordvoerder weten. Onder analisten is er desgevraagd niemand van deze termijn op de hoogte.

Collegabestuurder Cleem Farla (56) volgt Zwarts op. Hij is momenteel binnen de raad van bestuur verantwoordelijk voor de divisie Randstad Europa. Hij werkt al sinds 1973 bij het uitzendconcern. Goldschmeding haalde in 1998 Zwarts weg bij bankverzekeraar ING. Hij passeerde met 'buitenstaander' Zwarts een aantal interne kandidaten, waarvan de meeste bij Randstad verdwenen. Met Farla komt de eigen kweek weer aan bod.

Bij analisten overheerst de verwarring over de werkelijke toedracht van Zwarts' vertrek. "Op zich is het niet verrassend dat hij opstapt. Zijn leiderschap ligt tenslotte al langer onder vuur", aldus analist Albert Ploegh van Effectenbank Stroeve. "De timing is alleen erg slecht. Hij had al twee keer eerder (eind 2000 en april dit jaar, red.) op kunnen stappen. Dat was veel logischer geweest. Zwarts voelt zich duidelijk verantwoordelijk voor de slechte stand van zaken. Ik vraag me trouwens af in hoeverre Goldschmeding druk op de ketel heeft gezet?"

"Hij heeft gewoon te veel hooi op zijn vork genomen. Intern segmenteren, extern aan de weg timmeren, internet-activiteiten opstarten en dat alles in een krimpende markt", zegt analist Frank van Wijk van SNS Securities.

"Hij wilde niet over de gebaande paden van Goldschmeding lopen, dat moet je hem nageven. Goldschmeding geloofde in ergens autonoom beginnen en van daaruit verder groeien. Zwarts is toch het acquisitiepad opgegaan. Dat is een kunst die de uitzender Adecco heel goed onder de knie had en Randstad duidelijk minder", aldus Van Wijk.

zoek naar gerelateerde artikelen

di 9 oktober 2001