BRUSSEL - Het Ierse "nee" tegen de uitbreiding van Europa met de voormalige Sovjet-satellietstaten heeft gisteren voor ernstige schokgolven gezorgd in het Brusselse. De Europese Commissie haastte zich te verklaren dat hierdoor het uitbreidingsproces niet zal worden vertraagd, maar de kandidaat-landen vrezen het ergste. De Ierse regering kwam in ernstige verlegenheid en Europa wil nu snel een list bedenken.

Opwinding over uitslag. (Foto: AP)

Ierland was het enige land van de vijftien EU-lidstaten dat volgens zijn grondwet verplicht was een referendum te houden over de uitbreiding van de EU. Het resultaat was een uiterst magere opkomst, slechts drie op de tien Ieren namen de moeite te gaan stemmen, maar dat waren wel de gemotiveerde tegenstemmers.

De 'anti-uitbreidingscampagne' had zijn werk gedaan. Ierland zou moeten meedoen met internationale vredesmissies en Ierland, dat economisch volwassen is geworden door EU-subsidies, dreigt straks mee te moeten betalen om de arme oostbloklanden eenzelfde 'lift-off' te bezorgen. Bijna 54 procent van de Ierse stembusgangers zag dat niet zitten.

Het vervelende is dat het Verdrag van Nice (de blauwdruk voor de uitbreiding), vorig najaar met veel moeite bevochten, goedgekeurd moet worden door alle vijftien lidstaten. De twaalf (vnl. Oost-Europese) kandidaat-landen steigerden gisteren al toen duidelijk werd dat de Ieren tegen gingen stemmen.

Er ligt echter een aantal opties open. Ten eerste wil de EU Ierland toestemming geven niet aan alle vredesmissies deel te nemen, maar slechts aan die in VN-verband. Dat zou de weg openen voor een onmiddellijk Iers "ja" of een nieuw referendum waarbij de bevolking dan alsnog vóór kan stemmen.

'Nice' moet eind 2002 geratificeerd zijn en dat is nu onzeker. Daarom zaten de Europese regeringsleiders en de Europese Commissie gisteren lelijk in hun maag met het Ierse "no thanks". Eind volgende week op de EU-top in het Zweedse Göteborg hadden de EU-leiders nog wel geen exacte data willen afspreken met de kandidaat-toetreders, maar hun wel meer hoop en vastigheid willen geven. De timing van het Ierse referendum kon dan ook niet slechter.

"Als er geen tweede referendum komt of de Ieren stemmen weer tegen, dan is 'Nice' ten grave gedragen en kan er weer een nieuwe intergouvernementele conferentie komen", aldus een Brusselse diplomaat. De overige lidstaten en de Europese Commissie hopen echter dat het niet zover hoeft te komen. Een nieuwe onderhandelingsronde kost veel tijd en er is geen zekerheid dat de Ieren het nieuwe verdrag hun jawoord zullen geven. Een teleurgestelde premier Wim Kok hoopte gisteren op een voortijdige oplossing.

Het voornaamste struikelblok is de deelname van Ierse militairen aan de EU-vredesmacht van 60.000 man, die vanaf 2003 operationeel moet zijn. De Ieren voelen zich neutraal en willen alleen in VN-verband meedoen, het land is immers geen NAVO-lid. "De Ieren zullen nu dan ook proberen een uitzonderingspositie te verwerven wat betreft deelname aan het EU-leger. Dat zullen ze ook wel krijgen, net als Denemarken in 1992 kon bewerkstelligen dat het niet mee hoefde te doen met de euro of militaire operaties in EU-verband", zo verluidt in Brussel.

zoek naar gerelateerde artikelen

za 9 juni 2001