DEN HAAG - De anonieme personeelscollectieven van machinisten en conducteurs hebben het akkoord tussen NS-directie en vakbonden resoluut naar de prullenbak verwezen.

De radicale achterban zegt zich 'verraden' te voelen door de bonden, omdat de NS-directie alsnog haar zin heeft gekregen over de invoering van het gewraakte rondje om de kerk. De collectieven beraden zich nog, maar sluiten nieuwe acties op het spoor niet uit.

De Tweede Kamer en minister Netelenbos (Verkeer) zijn daarentegen blij met het bereikte akkoord. Een meerderheid van de Kamer vindt wel dat de bewindsvrouw een gebaar moet maken en de miljoenenclaim tegen de NS wegens de stakingen moet intrekken.

Geheel onverwacht besloten bonden en NS, na een afkoelingsperiode van anderhalve week, de strijdbijl alsnog te begraven. Gisternacht gingen zowel FNV Bondgenoten als de VVMC alsnog akkoord met de invoering van het omstreden nieuwe dienstrooster. In ruil daarvoor heeft de directie beloofd de ondernemingsraad meer te betrekken bij de bestrijding van het ziekteverzuim, sociale veiligheid en werving van nieuw personeel.

Verder gaat de ondernemingsraad een alternatief dienstrooster opstellen, dat conducteurs en machinisten meer variatie moet bieden in hun werkzaamheden: het rondje om de kerk. Dit nieuwe rooster zal in overleg met de directie worden besproken.

Mochten beide partijen niet tot overeenstemming komen, dan zal een arbitragecommissie uitkomst moeten bieden, bestaande uit twee leden namens de werknemers en twee namens de directie. Minister Netelenbos wijst de onafhankelijk voorzitter aan.

De vakbonden gaan het akkoord de komende weken aan hun leden voorleggen. Die stemmingen zullen uitermate spannend worden. De leden, onder wie veel aanhangers van de radicale personeelscollectieven, wisten al eerder met succes een akkoord af te schieten. Ook nu weer lijken de collectieven een cruciale rol te gaan spelen.

FNV Bondgenoten zegt niet bang te zijn dat de leden onder druk van de collectieven het akkoord alsnog naar de prullenbak zullen verwijzen. "Wij hebben alles uit de kast gehaald, meer zat er gewoon niet in", verdedigt een FNV-woordvoerster de overeenkomst. Ook de VVMC hoopt binnen twee weken een meerderheid van de achterban achter het akkoord te krijgen. "Al zal dat niet overal even makkelijk gaan", verwacht VVMC-voorzitter Arndts.

De Tweede Kamer heeft opgelucht op het akkoord gereageerd. Zij vinden het ook verstandig dat er over meer onderwerpen is gesproken dan alleen het rondje om de kerk, zodat de arbeidsomstandigheden bij de NS kunnen verbeteren.

Een meerderheid van de Kamer, bestaande uit VVD, CDA en D66, rekent erop dat Netelenbos de miljoenenclaim tegen de NS intrekt, nu er alsnog een akkoord op tafel ligt. De bewindsvrouw kan de NS volgens het prestatiecontract een boete van maximaal zestig miljoen gulden opleggen, omdat er deze maand tot drie maal toe op het spoor werd gestaakt.

Netelenbos laat momenteel uitrekenen hoe hoog de boete is die zij de NS kan opleggen. "De nota wordt gepresenteerd, dat is duidelijk. Het wordt ook geen kleine boete", zegt een woordvoerder van haar departement.

Volgens de Kamer zou een dergelijke claim met het nieuwe akkoord ongepast zijn. "Dat zou de sfeer nu verpesten", zegt CDA-Kamerlid Leers, die stelt dat de boetes wel achter de hand moeten worden gehouden voor het geval de collectieven toch weer actie gaan voeren. D66-Kamerlid Van Walsem vindt de boete absolute onzin. "Het is vestzak-broekzak in de relatie met de overheid. Bovendien was er sprake van overmacht voor de NS."

De Kamer heeft geen goed woord over voor de radicale opstelling van de collectieven. "Schandalig als de collectieven toch weer actie gaan voeren. Dan hebben zij ieder gevoel voor realiteit verloren. Als het zover komt, demonstreren zij lak aan de reizigers te hebben", vervolgt CDA'er Leers.

"De collectieven moeten nu absoluut ophouden", meent Van Walsem, die van de vakbonden verwacht dat zij hun achterban overhalen om mee te werken. "Anders hebben zij hun bestaansrecht verloren. Met wie onderhandel je dan nog?"

di 24 april 2001