DEN HAAG - De radicale spoorwegvakbond VVMC koos eieren voor zijn geld vier uur voordat de acties van start zouden gaan. De bond besloot hiertoe nadat minister Netelenbos (Verkeer) en NS gisteravond overeenstemming bereikten over een arbitragecommissie die de effectiviteit van het zogenaamde rondje om de kerk moet onderzoeken.

Eerder dit weekeinde had de VVMC met succes een door de Consumentenbond, ANWB en Rover aangespannen kort geding gewonnen. Tot gisteravond laat zag het er ook naar uit dat boze machinisten en conducteurs het werk vandaag voor 24 uur zouden neerleggen. Hierdoor zou het treinverkeer in vrijwel het gehele land volledig plat hebben komen te liggen. Maar een laatste handreiking van Netelenbos en NS-directie deed de VVMC uiteindelijk besluiten de acties vooralsnog op te schorten.

Minister Netelenbos.

Dit tot grote voldoening van Netelenbos, die eerder op de avond nog een klemmend beroep had gedaan op de bonden om in het belang van de reizigers toch vooral de treinen te laten rijden. "Dit is het maximaal haalbare om een oplossing te vinden zonder dat de reiziger hiervan de dupe wordt", aldus de bewindsvrouw.

Kort daarvoor had de minister met de raad van bestuur en commissarissen van NS overeenstemming bereikt over een onafhankelijke commissie die nut en noodzaak van de procesvereenvoudiging moet onderzoeken. Netelenbos heeft hiervoor de commissie-De Ruiter bereid gevonden, het vaste arbitrage-orgaan van de rijksoverheid. Het advies van deze commissie zal bindend zijn.

Het nieuwe dienstrooster gaat wel volgens plan op 10 juni in. De bonden hebben altijd geroepen dat deze datum van tafel moet, maar volgens minister Netelenbos is dit onmogelijk. "De rechter heeft hierover zelfs uitspraak gedaan; 10 juni is een gegeven."

Voorts heeft Netelenbos professor Ch. Peeters, transport-econoom van de universiteit van Antwerpen, opdracht gegeven te onderzoeken op welke termijn de procesvereenvoudiging bij een negatief oordeel van de arbitragecommissie kan worden teruggedraaid.

De bewindsvrouw komt hiermee tegemoet aan de wensen van de NS-directie, die al tot viermaal toe voorstelde de procesvereenvoudiging door een onafhankelijke commissie te laten toetsen. Dit tot ongenoegen van de voorzitter van de Raad van Commissarissen van de NS, J. Timmer. De oud-Philips-topman vindt dat de NS-directie al ver genoeg is gegaan om het rijdend personeel tegemoet te komen.

"Ik zou namelijk nooit mijn lot in handen hebben gelegd van een arbitragecommissie. De directie heeft me echter weten te overtuigen dat zo'n commissie een oplossing kan bieden om uit het conflict te komen. Ik ken geen enkel bedrijf in ons land dat ooit zo'n stap heeft gezet. Ik bewonder de moed van de directie. De NS heeft genoeg gedaan. Arbitrage was echt het eindpunt", aldus Timmer.

De coalitiepartijen in de Tweede Kamer zijn tevreden met de afspraken. "Buitengewoon constructief", aldus PvdA'er Van Gijzel. D66-Kamerlid Van Walsem toonde zich eveneens opgetogen: "De bonden moeten nu wel heel veel lef hebben wanneer ze hun stakingen later deze week alsnog doorzetten." Hij vindt het besluit van de NS-directie om akkoord te gaan met een arbitragecommissie eveneens moedig. "Meer kun je van een bedrijf niet vragen."

Ook VVD'er Hofstra is te spreken over de bindende arbitrage en het feit dat de nieuwe dienstroosters gewoon op 10 juni ingaan. Een gesprek met Netelenbos en NS had niet nodig moeten zijn, zo meent de liberaal. "Maar als het helpt om acties op het spoor te voorkomen, dan heeft het sowieso zin gehad."

Van Gijzel noemt vooral het aanstellen van de Antwerpse professor Peeters, die moet bekijken hoe snel het rondje om de kerk eventueel kan worden teruggedraaid, "een enorme vooruitgang". "Daar zat een belangrijk pijnpunt", aldus de PvdA'er, die het optreden van partijgenoot Netelenbos in deze kwestie "buitengewoon kordaat" noemt.

ma 2 april 2001