"Mogen negers dan niet filmen?!" door Dick van den Heuvel Rotterdam is een beschermde filmvesting. Men bivakkeert in bioscoopzalen en op monitoren zijn slechts filmfragmenten te zien. Het volk blijft derhalve verstoken van wereldnieuws. Er bestaat blijkbaar niets anders dan film in Rotterdam. De filmmakers komen overal vandaan: Egypte, Zuid-Korea, Syrië, Japan, Kazachstan, Taiwan, Iran, Mexico, Sri Lanka, Tsjechië, Denemarken. Je zou bijna het spoor bijster raken. Er zijn weinig Nederlandse speelfilms te zien in het Festival. Eentje kwamen we er tegen die wellicht een bruggetje slaat tussen al die vreemde culturen en ons eigen kleine kikkerland. 'Xime' van Sana Na N'Hada. De regisseur komt uit het Afrikaanse Bissau, maar de financiën, de producente, bijna de volledige crew en een deel van de cast komen uit Holland. Niet helemaal een productie zonder problemen dus. De voormalige Portugese kolonie heeft weliswaar een Nationaal Filminstituut, maar slechts een filmcamera die werkt, een filmlaboratorium en een halve montagetafel. Sana Na N'Hada is een vriendelijke man in een duffelse jas die wat verdwaald lijkt in het grote hotel. Hij is tevreden over zijn film, dat is heel duidelijk. "Ik was te jong toen Bissau zich onafhankelijk maakte van Portugal. Ik heb die oorlog toen helemaal niet begrepen. Daarom ben ik research gaan doen, gewoon om antwoorden te krijgen. Uiteindelijk is 'Xime' het antwoord op die vragen. Rijstboer Hij brengt ons in zijn film naar het dorpje Xime in 1962 toen de Portugezen er nog de scepter zwaaiden. Hij vertelt het verhaal van de rijstboer Iala die twee zoons heeft, Raul en Bedan. Zij zijn beiden nogal opstandig, tegen de autoriteiten, tegen het regime, maar ook tegen hun vader. Iala heeft daardoor grote zorgen, vooral als de Portugezen dreigen maatregelen te nemen. Ik ben er min of meer ingerold", erkent Hillie Molenaar. "Joop van Wijk en ik hebben documentaires gemaakt in dat land en we kenden Sana daarvan. Hij ad dit plan al langer maar kreeg de financiering niet rond. Toen zijn we in Nederland wat gaan shoppen. Dan krijg je meteen de vraag of het nou wel zo noodzakelijk is dat er wordt gefilmd in Bissau. Of er niet eerst andere ontwikkelingshulp geboden moet worden. Ik heb toen gezegd: 'Mogen negers dan niet filmen'. Film is wel degelijk een eerste levensbehoefte. Mensen moeten zich kunnen uitdrukken! Er wonen zoveel verschillende culturen in Bissau dat je alleen nog met film enige verbroedering teweeg kan brengen." Sana Na N'Hada miste weliswaar de wereldpremière in Rotterdam 'Ik had een verkeerde taxi genomen' maar is blij dat hij zoveel goeie reacties krijgt. "In Bissau draait hij voorlopig alleen maar in de stad. We proberen hem ook op het platteland te vertonen. Raar eigenlijk, we hebben wel een film... maar bioscopen daar ontbreekt het ons nog aan". Première 2 februari 1995