'Tabee Toean': een boeiend document Als je het een willekeurig schoolkind zou vragen, waar zou hij dan meer van weten? Van de Tweede Wereldoorlog of van de politionele acties in Nederlands Indië? Hoe wij hebben huisgehouden in onze kolonie is een bewust vergeten geschiedenis, die soms door filmmakers of boekenschrijvers wordt opgerakeld en prompt weer wordt vergeten. Met het staatsbezoek van Koningin Beatrix aan Indonesië heeft iedereen het er weer even over. Maar laten we ons niks wijsmaken. Morgen is de geschiedenis al weer verdrongen. Gelukkig kunnen documentaires als 'Tabee Toean' niet meer worden gewist. Ze zijn de kronieken van onze tijd. Ze geven het persoonlijk verslag van wat er is gebeurd in de kampongs. Tom Verheul heeft vijf Nederlandse soldaten van weleer geinterviewd en ze meegenomen naar het gevechtsterrein van '48/'49. Daar gaan ze nog een keer naar de barakken, naar de kuil, waar hun bren-gun stond, naar de plek waar een van hen een onschuldige boer neerschoot. Met vakantie "Ze zeiden, je gaat met vakantie. Over een jaar is het daar allemaal weer in orde en ben je terug", weet een nog te vertellen. Hij waant zich de eerste dagen op Hawaii, daar op het eiland Java. Tot de guerrillastrijders beginnen te schieten. Een achttienjarige knaap, net van school, wordt in een seconde een soldaat. Doodsbang en bereid om iedereen die hem naar het leven staat af te knallen. "Heb je ooit een burger vermoord?" vraagt Verheul aan een van de vijf. Die antwoordt stevig en zonder twijfel: "Nooit." Verheul legt hem het vuur aan de schenen en de ondervraagde probeert zich nog te verschuilen achter 'staatsgeheim'. Maar uiteindelijk kan hij niet om de waarheid heen. Al voegt hij er wel aan toe, dat wij het nooit zullen begrijpen omdat wij er niet bij waren. De beste documentairemakers peperen de kijker niet een mening in. Ze tonen een situatie en laten de toeschouwer zelf zijn oordeel vellen. Verheul beschuldigt niemand en wil ook niet proberen de soldaten van toen alsnog aan de schandpaal te nagelen. Het enige dat hij wil weten is: hoe kon je het doen? En wat heeft het met je gedaan? Hij houdt van de mensen waar hij mee sprak. 'Tabee Toean' is een schitterende film geworden die het waard is om door velen gezien te worden. Al was het maar om nooit meer te vergeten. DvdH Première 24 augustus 1995