Brein van 'Star Trek' geveld door emoties door Erik Koch Met hun daadkracht mogen de heroïsche gezagvoerders Kirk en Picard in 'Star Trek Generations' de meeste aandacht naar zich toe trekken, maar als het op het betere denkwerk aankomt kunnen ze niet zonder Data. Des te schokkender is de dreigende teloorgang van de scherpzinnige robot-mens. De implantering van een emotie-chip brengt Data aanvankelijk geheel van slag. Maar als een echt mensenkind leert hij zijn gevoelens onder controle krijgen. "Ik moest terug naar m'n jeugd", glimlacht Brent Spiner, de man die Data gestalte geeft. Om de nieuwste filmaflevering van de populaire science fiction-serie luister bij te zetten is Spiner even terug in de stad die hij twintig jaar geleden als jongeling bezocht. 'Patat met mayonaise', herinnert hij zich. Hij deed Europa in vier maanden. Van de vierduizend dollar hield hij tweeduizend over, meldt hij vergenoegd. Niet alleen Zeeuwse meisjes zijn zuinig. Amerikaans zijn de verschillen met toen. 't Gaat nu Sneller en Duurder. Stockholm, Rome, Berlijn en andere hoofdsteden werkt hij tijdens zijn promotietournee in een dag of tien af. Natuurlijk, Brent Spiner had graag wat langer willen verwijlen op de plekken die in zijn tienertijd indruk op hem maakten, maar hij geniet van alle belangstelling. "Een acteur blijft een kind", zegt de Amerikaan lachend. "Hij wil graag aandacht en waardering. Simpele, maar fundamentele emoties. Zoals die van Data. Om zijn verwarring en zijn angsten vorm te geven, heb ik uit mijn eigen kindertijd geput. Je ervaart in die periode alles sterker. "Je verdriet is groter, je blijdschap ook. Je kunt alles nog niet plaatsen en dat maakt je onzeker. Funest En dat is natuurlijk funest voor het functioneren van Data. Hij moet te midden van de grootste paniek koel de feiten op een rijtje blijven zetten en berekenen wat de ontsnappingsmogelijkheden zijn. Maar als hij plotseling de humor van gebeurtenissen gaat inzien, of door emoties wordt overmand, wordt hij net zo kwetsbaar als zijn menselijke omgeving. Als acteur vond ik die ontwikkeling natuurlijk zeer interessant, al vroeg ik me af of Data's groei niet te snel ging. Je gaat tenslotte van het ene uiterste naar het andere. Maar het succes van de film maakt duidelijk dat de Star Trek-fans er geen moeite mee hadden." Het verkrijgen van gevoel is de kroon op de karakter-ontwikkeling van zijn personage, zegt Spiner. Acht jaar geleden had Data nog nauwelijks eigenschappen, kijkt de acteur terug op het begin van 'Star Trek: the next generation". Op de buis volgde de nieuwe kapitein Picard en zijn bemanning, de befaamde gezagvoerder Kirk op, die met al even geliefde astronauten als Spock en Scotty de Enterprise door ruimtestormen had geloodst. Inmiddels zijn Picard, Data en Riker op hun beurt afgelost. Liefst twee nieuwe series zetten de populaire Star Trek-avonturenreeks voort: 'Deep Space Nine' en 'Voyager'. "Nog steeds met dezelfde schrijvers en dezelfde kwaliteit", meldt Spiner. "Kennelijk zijn de mogelijkheden onuitputtelijk. Ik zie de serie nog tientallen jaren doorgaan. 'Star Trek' is inmiddels een onlosmakelijk deel van de Amerikaanse cultuur geworden. De verhalen bieden een aantrekkelijke combinatie van avontuur, diepzinnigheid en logisch onderbouwde verzinsels. De serie heeft een mythische allure. Helden, die reizen maken om hun medemens te beschermen en wijzer te maken, maken onderdeel uit van een universele verhalentraditie. Reizen in de ruimte is sinds de jaren zestig, toen ook de serie begon, een typisch Amerikaanse ervaring. Met het bereiken van de westkust was begin deze eeuw de Amerikaanse trek gestopt. De ruimte bood een nieuwe mogelijkheid om grenzen te verleggen. Ik ben zelf pas tijdens mijn collegejaren geïnteresseerd geraakt in 'Star Trek'. Komedie sprak me meer aan dan science fiction. Gek: aanvankelijk keek niemand naar die serie. Maar toen hij eenmaal landelijke bekendheid had gekregen, was er geen houden meer aan. De naam Kirk heeft nu dezelfde magische klank als Billy the Kid en Buffalo BIll." Spiner lacht. "Toch werd ik er niet warm of koud van toen ik hoorde dat William Shatner als Kirk mee zou doen. Ik had het in het scenario niet eens gelezen. Alleen mijn eigen rol interesseert me. Het optreden van Kirk heb ik pas in de bioscoop gezien!" Opluchting Spiner is blij dat het succes van 'Star Trek Generation' tot nieuwe filmoptredens zal leiden. "Na zeven televisiejaren zou ik Data toch gaan missen. Al kwam het einde ook als een opluchting. Tien maanden per jaar sta je letterlijk met Star Trek op en ga je ermee naar bed. Werken en slapen, dat is het zo'n beetje. Het leven gaat in die periode aan je voorbij. Maar je krijgt er veel voor terug. Voor de serie was ik een sappelend acteurtje. In New York moest ik me een tijdje als taxichauffeur in leven houden. Toen ik met een toneelgezelschap op tournee Los Angeles aandeed, volgden er wat televisierollen. Ging ik eindelijk iets verdienen. Na 'Star Trek' hoef ik me over de toekomst geen zorgen te maken. Zeker, je hebt alle kans dat Hollywood me voorlopig alleen als 'Data' blijft zien. Zo'n probleem heeft Sean Connery tijdens zijn Bond-jaren ook gehad. Maar als ik de helft van zijn latere carrière zou mogen meemaken, dan teken ik meteen. Bovendien: een bekende tv-persoonlijkheid trekt per traditie veel mensen naar het theater. Daar kan ik dus zelf ook rollen en stukken creëren. Ik ben 'Star Trek' in alle opzichten innig dankbaar. Data heeft m'n leven veranderd!" Publicatie 9 maart 1995