|
Oorlog met reuzeninsecten in 'Starship Troopers' Paul Verhoeven protesteert tegen de dooddoor Eric Koch Als jongetje zag hij boven Den Haag geallieerde vliegtuigen brandend ter aarde storten. Die beelden bleven op zijn netvlies staan en nu, bijna een halve eeuw later brengt Paul Verhoeven zijn jeugdherinneringen tot leven tijdens de aanval van aardse ruimteschepen op een insectenplaneet in zijn nieuwe explosieve actiefilm 'Starship Troopers'. Geraakt door vijandelijk vuur tollen brekende ruimtevaartuigen in doodsnood om hun as, voordat ze exploderen. Aangrijpende beelden. "Ik protesteer in mijn films tegen geweld en dood", zegt Paul Verhoeven. Niet iedereen interpreteert zijn werk zo. De Washington Post wreef 'Starship Troopers' en zijn maker fascistoïde voorkeuren aan. "Alsof je Alec Guinness nazi-sympathieën verwijt omdat hij Hitler speelt", schampert Verhoeven. "Wat 'Starship Troopers' juist interessanter maakt is dat je je gaandeweg gaat afvragen of de goeden wel zo goed zijn. Dat een van de leger-aanvoerders zo'n eng zwart uniform draagt, moet al te denken geven."
Regisseur Paul Verhoeven, rechts, met acteur Casper Van Dien bij de promotie van hun film 'Starship Trooper'. Verhoeven zou zijn schouders hebben opgehaald over weer zo'n aanval op een van zijn films, als de Amerikaanse krant daarmee niet de toon had gezet voor een internationale kruistocht. "Niemand verweet me aanvankelijk iets in de VS, maar na dat stuk werd de mening van de Washington Post-journalist vaak klakkeloos overgenomen. Zelfs door een grote Franse krant als 'Liberation'. Zonder dat men daar de film zelfs maar gezien had." Die tendens toont Verhoeven opmerkelijk genoeg impliciet in 'Starship Troopers', als hij een maatschappij schildert waarin individualiteit verdwenen is. In de totalitaire samenleving van een Amerikaans georiënteerde wereld-federatie tellen zelfs sekseverschillen niet meer: vrouwelijke en manlijke recruten douchen samen. "Wellicht voelde de Post die gelijkschakeling onbewust aan als kritiek op Amerika", oppert Verhoeven. "Maar dat in Europa dergelijke kritiek klakkeloos wordt overgenomen, is beangstigend. Alsof hun woord wet is. We groeien naar een situatie als de Pax Romana van het oude Romeinse Rijk, met de Verenigde Staten als overheersende natie. MacDonalds heeft ook de Champs Elyssee al veroverd."
Dat Verhoeven met zijn succesvolle Hollywood-producties aan de Amerikaanse culturele veroveringstocht zelf een bijdrage levert, ontkent hij. "Een film als 'Starship Troopers' biedt geen verheerlijking van de Amerikaanse maatschappij. Integendeel, zou ik willen zeggen. Probleem is dat Europa geen tegenwicht biedt. Dat geldt met name voor de filmindrustrie. Alleen in Engeland lijkt nu iets vruchtbaars van de grond te komen. Hun voordeel is internationaal natuurlijk wel dat ze in hetzelfde taalgebied kunnen concurreren." Maar ook in Nederland ziet Verhoeven nog mogelijkheden, al vertrok hij twaalf jaar geleden omdat hem het werken onmogelijk werd gemaakt. "Het toenmalige Filmfonds vond succes vies. Kunst moest 't zijn. Ze hebben met die opvatting onze filmindustrie om zeep geholpen. Mensen gaan niet naar de bioscoop voor hyperintellectuele artistieke werkstukken. Intenties Film is volkskunst. Iets anders dan een schilderij, dat met een doek, een penseel een een paar tubes verf wordt gemaakt en individueel bekeken kan worden. Films gedijen in een volle bioscoop. Dan worden ze beter gewaardeerd en zelfs begrepen. In een groep zijn er altijd een paar die aanvoelen wat je intenties zijn. Die toeschouwers kleuren de zaal. Als zij lachen, begrijpen anderen dat het leuk bedoeld is. Voor een commerciële onderneming als film is, blijft Nederland echter een klein afzetgebied. Je moet een onderwerp zien te vinden, dat zo dynamisch en eigen is, dat het bioscooppubliek liever massaal daar heen gaat dan naar James Bond, 'Starship Troopers' of 'The Titanic'. Zoals indertijd bij 'Turks Fruit'. Ik heb het er deze week over met scenarioschrijver Gerard Soeteman, mijn oude kompaan. Hij is er nog altijd van overtuigd dat Nederlanders in hun hart het liefst films in hun eigen taal zien." Een project in eigen land zou Paul Verhoeven alleen al aantrekken vanwege de relatieve rust. "Het afgelopen jaar was slopend. Dag en uur, zeven dagen per week ben ik bezig geweest met de special effects van 'Starship Troopers'. Maar die effecten waren tegelijkertijd juist wat me in eerste instantie aantrok in de film. Ik heb altijd enorm genoten van de stop-motion trucages van Ray Harryhausen in de science fiction en fantasy-films uit de jaren vijftig en zestig. Zo'n koperen standbeeld dat tot leven komt in 'Jason en de argonauten' onvergetelijk. Reuzen-insecten Met de spectaculaire ontwikkelingen van de technologie is mogelijk geworden wat we in 'Starship Troopers' laten zien. Een optrekkend leger van reuzen-insecten levensecht in beeld kunnen brengen, dat was m'n uitdaging. Heel kinderlijk eigenlijk. Dat er vervolgens in het verhaal allerlei sociale filosofietjes en satirische elementen insluipen, heeft te maken met je leeftijd. Je kijkt op een ander niveau naar de wereld dan toen je jonger was.
Goede science fiction weerspiegelt het heden en waarschuwt voor waar we heen dreigen te gaan. 't Heeft mijn plezier in het maken van 'Starship Troopers' verhoogd, maar ik vraag me inmiddels af of 't verstandig was. De film zou succesvoller zijn geweest in de VS als we het simpeler hadden gehouden. Gewoon met helden, die heldhaftige dingen doen." Zoals in Robocop, waarin machtige conglomeraten het leger controleren en Total Recall, waarin Arnold Schwarzenegger een totalitair regime op Mars bestrijdt, presenteert Verhoeven in 'Starship Troopers' opnieuw een dictatoriaal geleide samenleving. Is hij daar bang voor? "Dramatisch gezien is zo'n wereld interessanter dan een vreedzame samenleving. Conflict maakt nu eenmaal sterke emoties los. Zoals bij elke oorlog zie je ook hier dat jongeren vol idealen de strijd ingaan, geïnfecteerd door de propaganda. Dat hun instructeurs armen en benen missen, willen ze niet zien. Dat zal hun niet overkomen, denken ze. Maar natuurlijk vallen er ook onder hun generatie talloze slachtoffers. V-1's Ja, mijn sombere visie heb ik waarschijnlijk aan mijn eigen jeugd in de oorlog overgehouden. Vanaf de ene kant hoorde je Duitse V-1's over je hoofd suizen richting Engeland en vanaf de andere kant kwamen de vliegtuigen om de V-1 fabrieken in de buurt te bombarderen. De overkant van onze straat, de Laan van Oostindië in Den Haag, was door bommen platgelegd. We speelden als jongetje op de puinhopen. Ik kan het niet helpen, maar als ik onlangs zo'n foto zie van twee sterrenstelsels die tegen elkaar aanbotsen, dan ervaar ik niet de schoonheid die in het onderschrift wordt beschreven. Ik denk meteen aan uiteenspattende zonnestelsels, verschroeide planeten en onbeschrijflijk leed van levensvormen en beschavingen die daar ten ondergaan. Het universum is vol dood, verderf en destructie." Verhoeven glimlacht. "Zin heeft 't niet, maar in mijn films protesteer ik daartegen." Publicatie 24 december 1997 |
Reuzen-insecten als special effects in 'Starship Troopers'
