AMSTERDAM - Donna Tartt kan het niet verklaren. Wat de Hollanders hebben met háár en wat zij heeft met hén. Maar een 'celebrity' is ze wel. Meterslange rijen tijdens de signeersessies voor haar nieuwste boek, toeristen die vanuit rondvaartboten haar naam scanderen, studenten op de fiets die naar haar zwaaien alsof ze een bekende is. Ze is oprecht verbaasd. De auteur die na haar eerste boek tien jaar lang niets van zich liet horen, heeft hier de status van een ster.

Donna Tartt: "Het leven is een mysterie. De dingen onder de oppervlakte, de niet-uitgesproken zaken, de onverklaarbare krachten die ons maken zoals we zijn. Die zaken intrigeren me, daar schrijf ik over." <\N\N (Foto: ANP)

Haar debuut op 28-jarige leeftijd, 'De Verborgen Geschiedenis', bracht Tartt wereldwijd faam. De combinatie van oncontroleerbare groepsprocessen, Griekse riten, seksuele spanning en moord sprak collectief aan. Meer dan een miljoen exemplaren van 'The Secret History' werden er in de VS verkocht. In Nederland gingen er bijna achthonderdduizend over de toonbank, een opmerkelijk hoog aantal voor een buitenlands boek.

'De kleine vriend' is de nieuwe 'Tartt' en opnieuw begint haar roman met een moord. Althans zo lijkt het. De negenjarige Robin Dufresnes wordt dood aangetroffen in de tuin, bungelend aan een boom. De doodsoorzaak is duister, er wordt druk gespeculeerd, maar de familie zwijgt. Twaalf jaar later besluit het jongste zusje Harriet dat de zaak moet worden opgelost. 'De kleine vriend' leest als een volwassen versie van een spannend jongensboek.

Voor Donna Tartt is het de eerste keer dat ze - voor een deel - schrijft vanuit het perspectief van een kind. De auteur: "Kinderen kijken puur en fris de wereld in, niet gehinderd door kennis van psychologische processen, zonder levenservaring ook. Als vader boos is, horen ze dat aan zijn tred, als de ouders op een bepaalde manier naar elkaar kijken, weten ze dat er ruzie is. Ze voelen onuitgesproken dingen aan. Het is opmerkelijk dat die gave mettertijd verloren gaat."

"En ik wilde een spannend boek schrijven over een meísje, een kind bovendien, dat op de grens balanceert van kind-zijn en volwassenheid. De meeste 'coming of age'-romans gaan over jongens, zoals Huckleberry Finn. Wat er over meiden van die leeftijd bestaat, 'Onder moeders vleugels' bijvoorbeeld, is vooral de sociaal correcte versie van de werkelijkheid."

En Harriet is inderdaad een moderne meid: stoer, onafhankelijk en inventief. Geobsedeerd door de 'oog om oog, tand om tand'-filosofie uit de jeugdliteratuur die ze leest, gaat ze samen met haar vriendje Hely voortvarend met de moordzaak aan de slag. Behalve Harriet voert Donna Tartt een kleurrijke reeks personages op: de asociale Ratliffs, de dromerige zus, de eigenwijze grootmoeder, de oude tantetjes, de godvruchtige meneer Dial. "Samen vormen die karakters mijn palet", zegt Tartt, om er in een adem aan toe te voegen dat Harriet niet haar lievelingspersonage is. Schaterend: "We liggen elkaar niet zo."

Over 'De kleine vriend' deed ze lang. Tien jaar, oftewel 47 woorden per dag, berekende een recensent. Tartt: "Een boek is een kunstwerk, alles moet kloppen: elk woord, elke zin weeg ik zorgvuldig af. Passages lees ik hardop. Betekenis en klank moeten een eenheid zijn. 'Maak het leven mooi', zei Beaudelaire. Dat geldt ook voor literatuur. Slecht geschreven proza ergert me."

Tussentijds publiceerde Donna Tartt wel enkele verhalen, maar daar bleef het bij. "Een 'short story' werkt anders", zegt ze. "Je focust op een enkel ding en werkt vervolgens naar een climax toe. Keboem, dat was het dan. In een roman is alles en iedereen belangrijk, de bijfiguren ook. Ze sluipen het verhaal binnen, je kleurt ze in en ze verdwijnen weer. Dat maakt je werk verrassend. Een geslaagde roman is als een vuurwerkshow."

Over haar eigen leven laat Donna Tartt weinig los. Alleen dat ze als kind veel las, spannende boeken als 'Schateiland' en 'Jungle Book'. En ze was een opmerkzaam kind. "Ik snapte ouderen nooit. Die zeiden het ene moment dit en als dat sociaal wenselijk was, dát. Mijn moeder kon aardig zijn tegen de buurvrouw, maar tegen mijn vader zeggen dat ze lastig was."

"Het leven is een mysterie. De dingen onder de oppervlakte, de niet-uitgesproken zaken, de onverklaarbare krachten die ons maken zoals we zijn. Die zaken intrigeren me, daar schrijf ik over."

Over godsdienstfanatici die zich door slangen laten bijten bijvoorbeeld, een sekte die ze opvoert in 'De kleine vriend'. Het zijn religieuzen uit het diepe zuiden, haar geboortegebied. Maar ze haast zich te zeggen dat die mensen 'van daarboven' komen, uit de bergen. "Die mensen zijn anders dan wij, gesloten, meer op zichzelf. Ik kom uit Mississippi, ik ben van het 'rivierenvolk'. Wij kijken opener de wereld in."

Donna Tartt die als ze enthousiast wordt van die langgerekte zuidelijke klinkers krijgt, valt even stil. Dan veert ze op. "Misschien verklaart dat mijn band met Nederland. Jullie hebben iets met water, net als ik."

Donna Tartt, 'De kleine vriend', Uitgever: De Bezige Bij, 600 blz., €27,50.

zoek naar gerelateerde artikelen

vr 27 september 2002