JAKARTA - Karmali was een modelwerknemer. Onderhield dagelijks de tropische tuin en het zwembad. Veegde de veranda en deed kleine reparaties in huis. Was een voortreffelijk chauffeur en bovendien: 'nog nooit een ongeluk gehad'. En ziek? Karmali? Ben je betoeterd. Een dag vrij wilde hij zelfs niet. Toch moest Karmali vertrekken.

Of beter gezegd, zijn werkgever - een Noorse familie - werd na nog geen drie jaar Indonesië plots teruggeroepen naar huis. Sindsdien hangt zijn open sollicitatie bij de ingang van de lokale supermarkt in de hoofdstedelijke wijk Kemang, waar de westerlingen komen. Hij is een van de ontelbaar vele Indonesische huisjongens, schoonmaaksters, chauffeurs en bewakers die de afgelopen vier jaar hun baan bij expats hebben verloren.

De Sri's, de Yanti's en de Jodi's - ze zoeken allemaal een nieuw bestaan. Toen Indonesië nog een Aziatische tijger was, trokken horden hulpjes naar Jakarta om het leven te veraangenamen van de stroom buitenlandse zakenmensen die hier hun miljoeneninvesteringen kwamen beheren.

Maar met het inklappen van de economie, in 1998, zijn duizenden van die Amerikanen, Europeanen, Koreanen en Japanners uit het land verdwenen. Met het geld. En terugkomen doen ze niet. Indonesië is het enige Zuidoost-Aziatische land dat er in de afgelopen vier jaar niet in is geslaagd het tij te keren. In die periode is per saldo ruim $11 miljard meer door buitenlandse bedrijven gedesinvesteerd dan dat er aan nieuw investeringskapitaal het land is binnengekomen, zo wezen Unctad-cijfers deze week uit.

De kapitaalvlucht staat in schril contrast met het herstel dat veel andere opkrabbelende economieën in de regio laten zien. Zo stroomde vorig jaar per saldo $3,8 miljard meer buitenlands kapitaal naar Thailand, en lieten de Filippijnen ($1,8 miljard) en Singapore ($9 miljard) ook een surplus zien. Zelfs Vietnam ($1,3 miljard) presteerde beter. Uit data van het Indonesische Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt bovendien dat de buitenlandse investeringen in de eerste helft van dit jaar met nog eens bijna 50% zijn ingezakt.

Met dat nieuwe, dramatische cijfer wordt het land steeds nadrukkelijker het lelijke eendje van de regio. Maar de vraag is waarom buitenlandse investeerders Indonesië zo nadrukkelijk mijden. Het land is immers niet de enige Aziatische natie die kampt met slechte leningen, een halfslachtige sanering van de financiële sector en politici met boter op hun hoofd. Analisten noemen het land politiek te instabiel, te corrupt en, opvallend genoeg, te duur.

Maar Indonesië is anno 2002 ook nog eens te duur. Dat klinkt vreemd voor een land met een ingestorte valutakoers, een bevolking die gemiddeld van slechts $750 per jaar leeft en massa's werklozen. Toch signaleert consultancybureau Apco (dat analyses maakt van economische en politieke risico's) een uittocht van buitenlandse productiebedrijven. Zo hebben in de afgelopen drie jaar 100 van de 300 schoenproducenten in Indonesië de deuren gesloten. Desastreus overheidsbeleid wordt als boosdoener aangewezen, waarbij wordt gedoeld op de prijsverhogingen voor energie, de hogere belastingdruk en het opschroeven van de lonen. Maandag wordt bovendien in het parlement een nieuwe arbeidswet gepresenteerd, die door buitenlandse werkgeversorganisaties de genadeklap wordt genoemd.

De wet, die een aantal decreten tot structureel beleid maakt, schrijft voor dat arbeiders in ploegendiensten niet meer dan 35 uur per week mogen werken, tijdens stakingen moeten worden doorbetaald en bij ontslag een premie oplopend tot maximaal één à twee jaarsalarissen mee krijgen. De bonus kan zelfs van toepassing zijn bij vrijwillig ontslag. Daarmee is de koffer van menig buitenlandse investeerder gepakt; landen als Vietnam en China kennen immers niet dergelijke 'lastige' eisen.

De Indonesische vakbonden, die na de val van Soeharto in 1998 sterk zijn opgekomen, schieten zo hun doel voorbij. Zij wilden voor de belangen van de werknemer opkomen, maar hebben in plaats daarvan de vele fabrieksarbeiders en hulpjes als Karmali een kater bezorgd.

zoek naar gerelateerde artikelen

za 21 september 2002