AMSTERDAM - De mager jaren stonden centraal in de Troonrede en in de voorspellingen van het kabinet, het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank. De AEX-index op de Amsterdamse Effectenbeurs heeft deze week het dieptepunt sinds vijf jaar bereikt. Alle Nederlanders gaan er volgend jaar op achteruit. Opvallend is dat de lezers die dezer dagen reageerden op het eerste deel over De Magere Jaren, veel positiever over de toekomst zijn dan de zogeheten deskundigen. Volgens velen kan een beetje minder helemaal geen kwaad.

"De welvaartsgroei van de afgelopen jaren heeft ten onrechte de indruk gewekt dat grote groepen Nederlanders in relatieve weelde baden", zegt beleidsadviseur Piet Hazenbosch van de vakbeweging CNV. "Vroeger was het overzichtelijk. De man werkte en de vrouw deed het huishouden. Nog in de jaren vijftig werden vrouwen ontslagen als ze trouwden. Dat is nu gelukkig ondenkbaar. Door de toename van het aantal tweeverdieners hebben heel wat gezinnen een riant inkomen, maar er zijn ook honderdduizenden eenverdieners die het niet breed hebben en als lulletjes van de samenleving worden afgeschilderd. De groei van het huishoudinkomen is de afgelopen jaren niet te danken aan de koopkrachtverbetering maar aan de groei van het aantal tweeverdieners."

Het is moeilijk een eenduidig beeld te geven van de inkomensverdeling. Hazenbosch: "In veel gezinnen waar de vrouw buitenshuis werkt, is het gezamenlijke inkomen toch bescheiden. Bijna 50% van de vrouwen verdient minder dan 15.000 euro bruto per jaar en vaak valt dat tweede inkomen na verloop van tijd weg. Van de vrouwen die veel verdienen, verdient de partner meestal ook goed. Want soort zoekt soort. Mijn oma zei het al: de duvel schijt altijd op de grote hoop."

Veel hoogopgeleide Nederlanders met hoge inkomens hebben er vaak geen idee van wat er in ons land wordt verdiend. Volgens het CBS heeft bijna 75% van de Nederlanders een inkomen beneden 30.000 euro bruto per jaar (Hlf. 66.000). Van alle werknemers verdienen er 570.000 (6%) een brutoloon van 100.000 gulden (€45.000). Van deze groep bevoorrechten zijn er 40.000 (0,4%) die zich eurotonner mogen noemen en dus een loon van Hlf. 220.000 of meer in de wacht slepen. Onder hen bevinden zich amper 2000 vrouwen.

CNV-adviseur Hazenbosch zegt: "Het barst van de televisieprogramma's die gaan over dure reizen, prachtige kleding, luxeproducten en mooie huizen. Alsof iedereen zich dat kan permitteren. Het is klaarblijkelijk interessanter een Amsterdamse IT-yup voor de camera's te halen dan een modaal verdienende postbode uit Winschoten. Zelf kan ik geen enkele waardering opbrengen voor de onwaarschijnlijke zelfverrijking en de extravagantie die door een overigens kleine groep wordt geëtaleerd. Daarmee wordt verdoezeld dat de meeste Nederlanders een heel gewoon inkomen hebben. Ik begrijp soms ook niet hoe een eenverdiener met een modaal inkomen de touwtjes aan elkaar kan knopen."

Makelaar Harry Mens voorspelt dat de grootste economische crisis sinds decennia eraan komt. Een deel van de huizenmarkt zal instorten, waarschuwt Mens. "Niemand heeft er belang bij dit toe te geven. De banken niet, want die verdienen met de verstrekking van hypotheken heel veel geld, en de makelaars ook niet. De beste makelaar is iemand die tegen zijn klant durft te zeggen: 'Verlaag de vraagprijs maar met 100.000 euro'. Huizen staan nu al maandenlang te koop, de tijd van gedwongen verkopen staat voor de deur."

De 'tv-makelaar' stelt dat huizen tot €230.000 (f. 500.000) hooguit 10% in prijs zakken. De huizen van €230.000 tot €450.000 (f. 1 miljoen) worden 15 tot 20% minder waard. De harde klappen vallen boven de €450.000. "Daar gaat minimaal 30% vanaf", aldus Mens, die ook grote problemen voorspelt bij de grote woonboulevards zoals het splinternieuwe Villa Arena. "Er zijn veel te veel vierkante meters winkelruimte bijgekomen. "Ik sprak onlangs een bouwer op een Vinex-locatie. Die vertelde mij dat er de afgelopen zes weken geen nieuwbouwhuis meer is verkocht." Ook worden er klappen verwacht in de verhuur van kantoorruimte. Vooral in de regio's Amsterdam en Eindhoven.

In de wereld van de headhunters (iemand die topfunctionarissen voor bedrijven zoekt) is het gemakkelijk geld verdienen vanuit de nieuwste Jaguar en met een witgouden Breitling om de pols verleden tijd. Sommigen spreken zelfs van een 'shake out' (grondige reorganisatie) die eraan zit te komen in de branche die de afgelopen jaren zo floreerde.

"Headhunting is niet meer zo sexy," beaamt Peter Boef, oprichter van FourM, een wervings- en selectiebureau in Baarn dat ruim elf jaar opereert in de snelle wereld van de automatisering en telecom. Waren drie jaar geleden topmanagers tijdens de internethype niet aan te slepen, nu bellen de duizenden ontslagen werknemers - en soms wanhopige werkgevers - de headhunters zelf op met de vraag of ze geen nieuwe baan kunnen regelen.

Boef draagt in deze magere jaren ook oplossingen aan voor bedrijven die van hun werknemers afwillen. "Door mensen te coachen en ze weerbaar te maken, kun je ook kosten besparen", zegt Boef. "Als je ziet dat er in jouw bedrijf duizenden ontslagen komen, blijf dan niet stilzitten. Teken als eerste in op een afvloeiingsregeling, want dit is misschien wel hét moment waarop je iets kunt gaan doen wat je altijd al wilde. Bijvoorbeeld onderwijzer worden, een baan in de gezondheidszorg of in een andere groeimarkt. Neem je lot daarom in eigen hand! Dan zijn wij je gesprekspartner."

Drie jaar geleden vlogen bij Boef de tonnen, de Audi's A6 en optieregelingen over tafel. Dromen werden werkelijkheid, salariseisen steeds verder opgeschroefd. "Laatst had ik iemand in de stoel die wilde een paar ton extra in zijn nieuwe functie. Ik heb hem gevraagd of hij de laatste maanden nog kranten las en heb toen mijn schouders opgehaald. Als ik hoor dat uitsluitend geld de drijfveer is bij je huidige werkgever weg te gaan, dan weet ik genoeg."

Voor Georgette Schlick, directeur van Brunel Legal, zijn het helemaal geen magere jaren. Terwijl andere detacheringsbedrijven, zoals Randstad en Vedior, klappen krijgen draait Brunel Legal op volle toeren. "De detacheringsbureaus die niet in een nichemarkt (gespecialiseerd in een bepaalde bedrijfstak) zitten, hebben het niet gemakkelijk. Wij zijn gespecialiseerd in juristen en die verdwijnen als laatste uit een organisatie waar gesneden wordt. Dat is ons voordeel." Volgens haar zijn juist in mindere tijden juristen nodig. "Kijk maar eens naar het aantal reorganisaties, naar het aantal ontslagzaken of naar de achterstanden bij uitvoeringsinstelingen in de sociale zekerheid."

Ondanks de sombere geluiden blijkt de autoleasemarkt het afgelopen half jaar te zijn gegroeid met een procent. De groei pakt fors lager uit dan waar men de afgelopen vijf jaar aan gewend was. Topman Peter M. Verkuyl van Lease Plan Nederland Groep met 150.000 voertuigen op de weg marktleider in Nederland spreekt desalniettemin over een ,,redelijke ontwikkeling".

,,Als ik kijk naar de getallen en ik betrek daarbij de moeilijke economische situatie, dan mogen we best tevreden zijn", zegt Verkuyl, die bij Lease Plan Nederland een groei van 1,9% in de eerste zes maanden optekende.

"De franje gaat er wel een beetje af," stelt de topman vast. "Dat zit hem vooral in minder accessoires, maar niet in kleinere auto's, waarvoor wordt gekozen."

Verkuyl ziet twee ontwikkelingen. ,,Grote ondernemingen kijken kritisch wie er in een leaseauto rijdt. Maar de zakenauto blijft een belangrijk emolument en in veel gevallen een randvoorwaarde om te kunnen werken", aldus Verkuyl. ,,Daarnaast zijn er bedrijven met een eigen wagenpark die van deze kosten op de balans afwillen. Die beginnen juist met autolease. Daardoor is de zaak in balans."

Tot op heden hebben circa 85 lezers gereageerd op onze vraag of zij bang zijn dat de vette jaren hebben plaatsgemaakt voor magere jaren. De nuchtere Nederlanders hebben vaak een heel andere opvatting over groeicijfers dan de experts. Meer dan dertig lezers spreken zelfs tegen dat de economie de afgelopen jaren als een tierelier draaide. Dat wordt het best verwoord door de heer Hagestein: "De groei bestond voor een groot deel uit lucht. De hoge koersen stonden in geen enkele verhouding tot de winsten. Tal van bedrijven manipuleerden hun jaarcijfers. Behalve dat staan de huizenprijzen in geen enkele relatie meer tot de werkelijke waarde. Ruim 25 jaar geleden kon ik een spotgoedkope premiekoopwoning betrekken en mijn vrouw hoefde niet te werken. Mijn zoon en schoondochter werken allebei, maar ze hebben geen geld voor een eigen huis. Rara, hoe kan dat."

Op ons eerste verhaal reageren vooral mensen die met de beide benen op de grond staan en die geen grote financiële risico's namen. Juist daarom zijn ze ook niet bang voor economische tegenwind en vinden tevens dat we ons vooral geen crisis moeten laten aanpraten. Om diverse redenen vinden de briefschrijvers het zelfs min of meer prettig dat het wat minder gaat. "De huizenprijzen zijn stabieler en de koersen vertegenwoordigen weer een reëlere waarde", schrijft E. Koopman. Johan de Haan mailt: "De mensen moeten weer solliciteren en kunnen niet meer overvragen. Het gaat niet slecht, het gaat gewoon minder goed."

De meeste mensen zijn evenmin bezorgd in financiële nood te komen. "Ik heb een gewoon salaris", schrijft een inwoner uit Deventer. "Als ik volgend jaar twee procentjes koopkracht moet inleveren, eet ik er geen boterham minder om. Want vergeleken met 90% van de wereldbevolking hebben wij allemaal een rijk leven."

Ook Nanette Waldorp vindt dat er geen sprake is van magere jaren: "Wij hebben het allemaal ontzettend goed. Nu het wat minder gaat, worden we eens wakker geschud. Als je met minder geld moet uitkomen, ga je de dingen meer waarderen. Bovendien: geld maakt niet gelukkig, maar gelukkig maakt wel rijk."

P.H. Kistemaker: "In veel huishoudens is een geestelijke leegte ontstaan die werd opgevuld met de aanschaf van luxe. Nu dat moeilijker wordt, hoop ik dat de mensen weer tevreden zijn met wat ze hebben. Dat zou een lichtpuntje zijn in deze economische malaise."

Zelf heeft hij geen enkele reden tot klagen. "Ik ben alleenstaand en heb een behoorlijk salaris. Ik heb geen dure woning en een twaalfjarige auto. Ik heb me nooit laten verleiden tot de aankoop van aandelen. Wat je niet hebt, kun je ook niet verliezen."

Communicatieadviseur Jeroen Sparrow uit Den Haag heeft net de motor van zijn Jaguar opgeblazen. Aan hem gaan de magere jaren vooralsnog voorbij. "Het is allemaal psychologie. Natuurlijk zijn de tijden veranderd en is er sprake van een dipje. Maar ik krijg er elke maand nog steeds nieuwe klanten bij. Magere jaren zijn alleen maar gezond. Gaat het vandaag wat slechter, dan gaat het morgen weer beter. Doemscenario's leiden tot somberheid. Daar hou ik niet van."

Een flink aantal briefschrijvers meldt ons met enig leedvermaak dat ze het wel leuk vinden dat 'die brallerige IT-yups' en 'hebzuchtige aandelenkopers' nu een klaagzang aanheffen.

J.H. van Hoopen stapte drie jaar geleden ook in de aandelen en daar heeft hij behoorlijk spijt van. Hij vertelt: "De welvaart heeft mij ook verlokt. Ik heb 2 ton overwaarde op mijn huis te gelde gemaakt en heb nu in plaats van 2 ton een hypotheek van vier ton. Guldens wel te verstaan. Met dat geld heb ik voor 1 ton aandelen gekocht die niets meer waard zijn en een dure auto aangeschaft waarvan ik in twee jaar tijd al 60.000 gulden heb afgeschreven. Het is voor mij een goede leerschool geweest. Had ik de raad maar van mijn ouders opgevolgd: je moet nooit met geleend geld beleggen."

Briefschrijvers reageren ook hun frustraties af. Peter Roozing uit Nieuw-Zeeland wenst 'die verwende nesten in Nederland alle goeds'. Johan Knopper haalt de beroemde Russische econoom Nikolaï Kondratieff aan en zucht: "Ik denk dat we aan de vooravond staan van een ongekend moeilijke periode die mogelijk een generatie gaat duren."

Natuurlijk zijn er ook lezers die ons schrijven dat ze het niet breed hebben, maar over het algemeen lopen Nederlanders niet met hun armoe te koop. Mevrouw W. Barens-van der Horst (76) schrijft: "Ik maak me grote zorgen over een economie die steeds moet groeien. Het is prachtig dat een jongeman van 24 jaar een baan heeft met een gloednieuwe auto, gratis benzine en driemaal per jaar met vakantie gaat, maar hoe kan zoiets nog verder groeien. Wat steeds groeit, barst op den duur."

U kunt nog reageren. Wij zijn vooral benieuwd of u bang bent dat uw oude dag (pensioen, aow, lijfrente) gevaar loopt. Mail uw opvattingen naar ebode@telegraaf.nl. U kunt ook faxen (020-5852568) of schrijven naar De Telegraaf, ter attentie van E. Bode, Postbus 376, 1000 EB Amsterdam.

zoek naar gerelateerde artikelen

za 21 september 2002