HERMAN HEINSBROEK ... economie niet aan een touwtje ...

DEN HAAG - "Ik heb de economie niet aan een touwtje", benadrukte LPF-minister Herman Heinsbroek (Economische Zaken) bij de presentatie van zijn begroting over het jaar 2003. Vooral de ontwikkelingen op de aandelenmarkten, de koers van de dollar en de olieprijzen zijn in het huidige klimaat lastig te voorspellen. Het Centraal Planbureau geeft in de Macro Economische Verkenning (MEV) ruim aandacht aan de verschillende 'onzekerheidsvarianten'.

In de projecties van het CPB (zie de Prinsjesdagbijlage elders in deze krant) keert de rust op de aandelenmarkten geleidelijk terug. "Het valt echter niet uit te sluiten dat de malaise op de financiële markten aanhoudt", zo valt in de MEV te lezen. Daarom is een variant doorgerekend waarin de aandelenkoersen in de Verenigde Staten en de Europese Unie vanaf het vierde kwartaal 20% lager liggen dan in de 'centrale projectie'. Hierdoor zal de voorspelde opleving van de wereldhandel volgend jaar met 1,4 procentpunt worden getemperd, waardoor de uitvoer, de investeringen en ook de consumptie worden gedrukt. Daar staat tegenover dat ook de invoerprijzen, de lange rente en de loonstijgingen in 2003 dalen. Uiteindelijk rolt een half procentpunt lagere groei van het bruto binnenlands product (bbp) uit de bus. Anders gezegd, bij verdergaande koersdalingen groeit de economie volgend jaar niet met 1,5, maar met 1%. Overigens is er bij deze doorrekening géén rekening gehouden met extra stijgende pensioenpremies en een groter verlies aan vertrouwen.

Een andere risicofactor is de koers van de euro. In de MEV wordt uitgegaan van pariteit (euro en dollar zijn evenveel waard) in 2003, maar veel economen wijzen erop dat de Amerikaanse munt gezien het enorme Amerikaanse handelstekort ook op dat niveau overgewaardeerd is. Daarom heeft het CPB een variant doorgerekend waarin de euro volgend jaar 5% meer waard is dan de dollar, waardoor de concurrentiepositie van de eurozone verslechtert. Daar staat tegenover dat de import goedkoper uitvalt. De groei van het bbp wordt per saldo met 0,3 procentpunt gedrukt.

Dan de olieprijs. Spanningen in het Midden-Oosten kunnen er gemakkelijk toe leiden dat deze hoger uitvalt dan de $24,5 per vat Brent waarop nu wordt gerekend voor volgend jaar. Bij $30 per vat wordt de koopkracht van burgers en de winstgevendheid van bedrijven extra uitgehold, met als gevolg een 0,2 procentpunt lagere bbp-groei. Ontaarden de spanningen in een oorlogssituatie, zo schrijft het CPB, dan kunnen de gevolgen "nog aanzienlijk ernstiger" zijn.

Natuurlijk zijn er ook factoren die positiever kunnen uitpakken. Nu wordt er van uitgegaan dat er van de vrijgegeven spaarloongelden mede gezien de gedaalde koopbereidheid 'slechts' 15% wordt besteed. Maar wat als de helft meteen wordt geconsumeerd? In dat geval groeien de consumptieve bestedingen 0,7 procentpunt harder, en valt de toename van het bbp volgend jaar 0,2 procentpunt hoger uit.

De Nederlandse economie is echter het meest gebaat bij loonmatiging. Juist doordat de lonen hier forser stijgen dan elders profiteert ons land in mindere mate van de opleving van de wereldhandel. Het nieuwe kabinet heeft dan ook €500 miljoen aan lastenverlichting in het vooruitzicht gesteld als de sociale partners de loongroei matigen. Minister Hoogervorst (Financiën) zei tijdens de presentatie van zijn begroting daar wel op te rekenen: "De vakbeweging heeft ook goede economen in dienst. Ik ben er van overtuigd dat de situatie daar ook als ernstig wordt ingeschat."

Het CPB heeft de effecten doorgerekend van een 1 procentpunt lagere contractloonstijging dan in de MEV, waarbij de lastenverlichting gelijkelijk over werkgevers en werknemers wordt verdeeld.

Aangezien veel (al dan niet meerjarige) cao's al zijn afgesloten resulteert dat uiteindelijk in een lagere loonstijging van 0,3 procentpunt dit jaar en 0,9 procentpunt volgend jaar. Door allerlei vertragingen én de negatieve invloed van loonmatiging op de koopkracht blijven de effecten dit en volgend jaar zeer beperkt. Per saldo groeit het bbp zelfs niet harder.

Op de langere termijn ziet het er beter uit. In 2006 valt de bbp-groei 0,2 procentpunt hoger uit, en wordt de loonmatiging ook na 2003 volgehouden, dan is dat 0,3 procentpunt. Volgens het CPB zal de economische groei zelfs structureel 1,1 procentpunt hoger liggen als de loonstijgingen blijvend in de tang worden gehouden.

zoek naar gerelateerde artikelen

wo 18 september 2002