door Hans Kuitert BOEKAREST - De ex-communistische landen van Midden-Europa, de meeste kandidaat-lidstaten van de Europese Unie, zijn door een transatlantisch conflict tussen hamer en aambeeld terechtgekomen. Inzet is het Amerikaanse verzet tegen het Internationale Criminele Strafhof in Den Haag. De Midden-Europese landen staan voor de moeilijke taak de steun van de VS voor hun toekomstig NAVO-lidmaatschap te behouden, maar zich tegelijkertijd de woede van Brussel niet op de hals te halen.
Washington weigert mee te doen aan het hof, omdat het niet wil dat Amerikaanse staatsburgers - soldaten in het bijzonder - daaraan kunnen worden uitgeleverd. De afgelopen weken zijn Amerikaanse diplomaten op pad gegaan in landen als Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije om deze landen over te halen een bilaterale overeenkomst te sluiten, waarbij het betrokken land daadwerkelijk vastlegt geen Amerikanen te zullen uitleveren aan 'Den Haag'.
Roemenië is al over de streep. Het tekende vorige maand zo'n overeenkomst tot grote woede van Brussel, waar de huidige EU-lidstaten nog een standpunt moeten innemen. Dat lijkt steeds lastiger te worden nu ook Groot-Brittannië en Italië overwegen de Amerikanen hun zin te geven.
Mircea Geoana, de Roemeense minister van Buitenlandse Zaken, wimpelde vorige week de Brusselse kritiek af. Volgens hem is het onmogelijk van het strafhof een succes te maken als de Amerikanen niet meedoen. Bovendien beseffen de Roemenen sinds de gebeurtenissen van 11 september een sterke positie te bezitten. Zij en de Bulgaren vormen de poort op de Zwarte Zee, de Kaukasus en, verderop, Centraal-Azië. "Roemenië heeft een unieke kans een belangrijke geostrategische rol te spelen binnen de NAVO en op termijn de Europese Unie", liet de bewindsman weten.
Toetreding
Lidmaatschap van de NAVO en de EU, daar gaat het de Midden-Europeanen voornamelijk om. In november moet in Praag eerst worden beslist over de toetreding van zeven nieuwe leden tot de militaire alliantie. Roemenië, Bulgarije en Slowakije behoren tot die groep. Reden om de Amerikanen in ieder geval niet in de verleiding te brengen een veto uit te spreken in Praag.
Aan alle kanten wordt natuurlijk ontkend, dat Washington daarmee dreigt. Feit is evenwel dat vooral landen als Roemenië en Bulgarije, die achteraan het peloton EU-kandidaten bengelen, bang zijn de boot te missen. Nu buiten de NAVO te blijven verkleint de kansen op EU-lidmaatschap. Brussel heeft hen te verstaan gegeven, dat aparte verdragen over het strafhof met Washington niet zullen worden getolereerd.
Omwenteling
Sinds de omwentelingen in het voormalige Warschaupact kijken de nieuwe democratische landen voor leiderschap eerder naar de Verenigde Staten dan naar de nog immer verdeelde Europese familie. Economisch echter hebben zij het meest te verwachten van de EU, hoewel daar de afgelopen anderhalf jaar minder ruimhartige beloningen tegenover zijn gesteld dan waarop men aanvankelijk had mogen hopen.
Het conflict over het strafhof maakt duidelijk dat de landen in Midden-Europa een speelbal zijn van anderen. De NAVO en EU hebben hun poorten voor hen opengezet om een veiliger Europa te scheppen, maar de marges voor eigen keuzen is uiterst beperkt.
Immers Brussel dicteert, "met toegeknepen beurs", zoals een Poolse diplomaat ooit zei, hun marsroute naar economische groei. Washington legt de grenzen vast voor hun veiligheidsconcepten. Tot de NAVO, zoveel is zeker, is het makkelijker toetreden dan tot de EU. Maar wie eenmaal bij de NAVO aan boord is, kan de boot van de EU ook niet meer missen. Reden voor de Midden-Europese landen om Washington maar gelijk te geven, want de EU kan ze dan toch niet meer weigeren.
![[terug]](/krant/logos/terug.omlaag.gif){kind=small}