BRUSSEL - De ingrijpende hervormingsplannen van Europees Commissaris Fischler (Landbouw) zijn gisteren in Europa met gemengde gevoelens ontvangen. Zoals verwacht vinden de meeste zuidelijke lidstaten, onder aanvoering van Frankrijk, de hervormingen veel te ver gaan maar de grote nettobetalers in het noorden van de Unie juist niet ver genoeg.

Commissaris Fischler: "De Europese landbouwsubsidie is toe aan een complete facelift." (Foto: EPA)

Fischler moet nu een zware politieke strijd gaan voeren om de essentie van zijn plannen overeind te houden; het schrappen van de band tussen productie en subsidies. "Een cosmetische aanpassing is niet genoeg", zei hij gisteren in het Europees Parlement. "We hebben een complete facelift nodig om het Europees landbouwbeleid geloofwaardig te houden. Boeren moeten produceren wat de markt vraagt, niet wat de meeste subsidies oplevert."

De Franse boerenbond FNSEA protesteerde gisteren dat het geleidelijk verlagen van de directe betalingen de boerenstand zal halveren. President Jacques Chirac wijst naar de nieuwe Amerikaanse boerenwet die de subsidies voor de agrarische sector juist optrekt.

Maar Fischler vindt dat de Amerikaanse "terugkeer naar het stenen tijdperk" niet als een voorwendsel mag dienen voor de EU om hetzelfde te doen. De eurocommissaris rekent met zijn plannen juist op een sterke onderhandelingspositie in de Doha-ronde van de WTO, waar de VS straks als de boosdoeners aan tafel moeten schuiven.

Groot-Brittannië steunt Fischler maar vindt zijn hervormingen niet ver genoeg gaan omdat de uitgaven aan landbouw vrijwel op hetzelfde niveau blijven, alleen worden ze anders verdeeld. Na de uitbreiding van de Unie met tien nieuwe landen in 2004 dreigen de uitgaven dus nog steeds uit de hand te lopen. "Dit is het rondpompen van geld", aldus de Britse minister Beckett (Landbouw). "We willen jaarlijkse kostenbesparingen zien."

Duitsland, één van de voorvechters van hervormingen, toont zich redelijk tevreden maar heeft grote moeite met het banenverlies dat dreigt in het voormalige Oost-Duitsland. Daar liggen veel grote boerenbedrijven uit de communistische tijd die zullen lijden onder het maximum van €300.000 steun per bedrijf. In de kandidaat-landen is overwegend optimistisch gereageerd op de plannen van Fischler omdat die de uitbreiding lijken te versoepelen. Bovendien wordt de overgangstermijn voor het infaseren van de directe inkomenssteun aan de boeren in de kandidaat-landen verkort van tien tot zeven jaar. De nieuwe en oude lidstaten groeien daardoor sneller naar elkaar toe en dat is politiek beter te verkopen.

In het Europees Parlement klonken gisteren dezelfde bezwaren als in Berlijn en Parijs. VVD-europarlementariër Jan Mulder vindt dat er meer duidelijkheid moet komen over het landbouwbeleid na 2006 en hoe dat betaald moet worden. PvdA'er Max van den Berg noemt de plannen van Fischler "een stap in de goede richting maar nog lang niet ver genoeg". Albert-Jan Maat (CDA) mist een Europees antwoord op het verhogen van de Amerikaanse boerensteun, terwijl Groen Links het jammer vindt dat de exportsubsidies niet worden aangepakt.

Fischler hoopt in het voorjaar van 2003 een akkoord te hebben bereikt met de 15 EU-landen, die daar bij gekwalificeerde meerderheid over moeten besluiten. De ontkoppeling van de subsidies en productie zou dan vanaf begin 2004 kunnen ingaan, dus nog net voor de toetreding van de nieuwe lidstaten. Die kunnen dan meteen overgaan op het nieuwe systeem.

Het bijna vertrokken Nederlandse kabinet reageert verdeeld op de plannen van Fischler. D66-minister Brinkhorst (Landbouw) prees de voorstellen als "moedig" en "een stap in de goede richting". Hij is het eens met de ontkoppeling van productie en steunverlening, en stemt ermee in dat er aandacht is voor voedselveiligheid, dierenwelzijn en milieu.

VVD-minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) daarentegen vindt de plannen niet ver genoeg gaan. "Te langzaam en te weinig" en "halfhartig", is zijn oordeel.

In de Tweede Kamer kan het CDA leven met de voorstellen, maar CDA-Kamerlid Atsma vindt het jammer dat er in de voorstellen geen aandacht is gegeven aan de enorme steun voor boeren door de Amerikaanse overheid.

De VVD in de Kamer is teleurgesteld dat de kosten van het Europese landbouwbeleid niet omlaag gaan. VVD'er Cornielje wil echter dat de inkomenssteun op termijn helemaal verdwijnt. In de agrarische wereld zijn de meningen ook verdeeld. Land- en tuinbouworganisatie (LTO) spreekt zich uit tegen de plannen om de premies jaarlijks met 3% te verlagen en dat geld via een nieuw plattelandsbeleid terug te betalen. De organisatie voorziet dat de boereninkomens onder te grote druk komen te staan.

Senior wetenschappelijk medewerker van het Landbouw Economisch Instituut (LEI), Cees van Bruchem zet ook zijn vraagtekens bij het nieuwe beleid. "Het is de vraag of de pot plattelandsbeleid net zo wordt verdeeld als de pot inkomenssteun. Dat is nog onduidelijk. Wat wel kan worden vastgesteld is dat intensief producerend Nederland er op achteruit gaat."

Voorstellen in het kort

Vanaf 2004 krijgen boeren inkomenssteun op basis van eerder ontvangen subsidies, los van wat ze feitelijk produceren.

De steun bedraagt maximaal €300.000 per jaar en wordt alleen verstrekt als de boer voldoet aan criteria op het gebied van milieu, dierenwelzijn en voedselveiligheid.

Vervolgens wordt deze met 3% per jaar afgebouwd tot een maximale korting van 20%. Kleine boeren (die €5.000 steun of minder ontvangen) worden ontzien.

De prijsgaranties voor onder meer granen, rijst, rogge, peulvruchten gaan omlaag.

Braaklegging wordt verplicht voor tien jaar. De zuivel- en suikersector blijven nog buiten schot.

De herziening levert in 2006 een besparing op van €200 miljoen op een totale landbouwbegroting van circa €40 miljard per jaar.

zoek naar gerelateerde artikelen

do 11 juli 2002