Het decentralisatieproces na de dood van Franco in 1975, vastgelegd in het Statuut van Guernica, gaat de Baskische nationalisten niet snel en ver genoeg. Het parlement in Vitoria wil de regering in Madrid een ultimatum stellen: als binnen twee maanden de resterende 37 bevoegdheden op het gebied van sociale verzekering, haven- en wegenbeleid, veiligheid, economie en industrie niet zijn overgedragen, zal de Baskische regering deze competenties zichzelf eenzijdig, zonder de gebruikelijke onderhandelingsronden, toemeten.

In Madrid is furieus gereageerd op het ultimatum. Niet alleen de procedurele gang van zaken en de vrees dat dit weer een stap verder is in het streven naar totale onafhankelijkheid, zit Madrid hoog. Vooral de claim van de bevoegdheid over het penitentiaire beleid is onacceptabel. De angst bestaat dat de Baskische regering zich dan wat al te lankmoedig zal opstellen jegens de gevangen ETA-terroristen, die door de nationalisten nog steeds beschouwd worden als "broeders die even van het rechte pad zijn afgeweken".

Het ultimatum komt op het moment dat de Spaanse regering en justitie de messen slijpen. De recent aangenomen Partijwet opent de mogelijkheid politieke groeperingen zoals Batasuna en andere organisaties die de terreurorganisatie ETA welgezind zijn illegaal te verklaren. Ex-minister van Justitie Acebes verklaarde vorige week dat de dreigementen van leden van Batasuna aan het adres van socialistische gemeenteraadsleden een argument kan zijn om Batasuna buiten de wet te plaatsen.

Er bestaat twijfel of een dergelijke vergaande maatregel opportuun en uitvoerbaar is. Het lijkt evident dat vervolging van 200.000 sympathisanten die traditioneel op Batasuna stemmen een illusie is. Bovendien zou Batasuna in de rol van slachtoffer worden gemanoeuvreerd en krijgt het propaganda-argument van de radicalen ("We worden onderdrukt door Madrid") extra accent. Veel effectiever lijkt daarom het initiatief van onderzoeksrechter Baltasar Garzon om de radicalen in de knip te treffen. Na tien jaar van intensief onderzoek is de rechter, die ooit de Chileense dictator Pinochet het vuur aan de schenen legde, vorige maand zijn slotoffensief gestart.

Garzon wil beslag laten leggen op alle bankrekeningen van Batasuna en andere dekmantels van de ETA en van radicale politici. Want de inkomsten waarvan de ETA wapens en springstof koopt, komen behalve uit 'revolutionaire belasting', (afpersing onder bedreiging) en ontvoeringen, vooral uit donaties van Batasuna en radicale politici.