THURLES - De legende wil dat twee Ierse teams in 1272 voor Christus' geboorte, zo'n 3273 jaar geleden, voor het eerst hurling speelden. Er stond geen titel of beker op het spel. De laatste adem, daar ging het om. Heeft alles te maken met eergevoel. Eerst het eergevoel tegenover elkaar, later tegenover de Engelsen. Want die overzeese Oosterbuur, beter bekend als 'het rot der aarde', aldus elke rechtgeaarde Ier, moet overal en altijd worden getergd. Vernederd. Het liefst vernietigd. Al kostte het soms het eigen leven. De heroïsche verhalen hebben overleefd. Leven is nu belangrijker dan de dood. Het winnen van de nationale All-Ireland finale in Croke Park voor 70.000 oververhitte Ieren maakt zelfs onsterfelijk.

Hurling is de ultieme sport om de Engelse aartsrivalen te treiteren.

Zijn halve neus is er afgeschaafd; een pleister houdt 'm op zijn plaats. De hurlingstick die zijn gezicht raakte, heeft verder nog een snijwond onder zijn oog veroorzaakt. Rijp voor de dokter dus. De Waterford-speler stribbelt tegen. "Eerst een biertje." Met de fans, die veertigduizend man sterk op de provinciale hurlingmatch af zijn gekomen tussen eeuwig favoriet Cork en het nietige Waterford. Ongelijke strijd in het uitpuilende Thurles, normaliter woonplaats van een paar duizend Ieren, maar, oh gerechtigheid, ook ditmaal wint David van Goliath. Als extra meevaller staan zijn ouders met de auto in de file langs de pub. Zij kunnen mooi z'n tas en stick meenemen. "Ik zie jullie straks thuis. Ennuh mam, kan jij alvast de dokter bellen dat ik morgen langskom?"

Ierland, land van fabelen en legendes. Waar elfen, goden, trollen en geesten net zo bij het dagelijks leven horen als 'pubs', 'pints', religie en de eeuwige afschuw van de Engelsen. Daar liggen tevens de wortels van hurling, één van de meest meedogenloze balsporten op deze aardkloot. Een combinatie van hockey, rugby, tennis en voetbal. Hoe deze keiharde mannensport - 'not for girls and sissy's' - ooit tot wasdom is gekomen, blijft net als de vele plaatselijke legendes in Ierse nevelen gehuld.

Overleveringen verwijzen in ieder geval naar de strijd tussen de 'Tuatha de Dannan' en de 'Firbolgs'. Hun strijd - nee, onder de noemer sport viel het toen nog niet - zou reeds in 1272 voor Christus hebben plaatsgevonden. Wie de legende gelooft, moet automatisch aannemen dat hurling de oudste balsport ter wereld is. De Tuatha waren een lieflijke natie, geïnspireerd door hun niet-zichtbare medebewoners, die niet alleen zon, maan en sterren verafgoodde, maar ook de wereldse elementen aarde, vuur en water. De Firbolgs waren daarentegen een ruw volk dat zichzelf centraal stelde, zich als machtige natie verheerlijkte en het liefst de hele wereld veroverde. Het kon niet uitblijven; de overwinning was voor de Firbolgs, het volk, dat ieder fysiek element, het atletisch vermogen en de vaardigheid van de hurlingsport vertegenwoordigde. Weten we dat zeker? Laten we stellen dat een legende niet voor niets op zo'n machtige wijze de tand des tijds overleeft...

De mythevorming bestaat tot de dag van vandaag. Wie op de eerste zondag van september wint, is de rest van zijn leven een heilige in Ierland. De 'All Ireland-final' legt het complete leven elk jaar opnieuw plat. Naast de miljoenen, die aan de televisie zijn gekluisterd, zit Croke Park, het Gaelic-stadion in Dublin standaard tot de nok toe gevuld met zeventigduizend toeschouwers. Vanaf 2003 als het compleet is gerenoveerd kunnen er zelfs nog tienduizend meer in. Slechts een handvol wedstrijden wordt hier gespeeld. De finales van het gaelicfootball en hurling. Een paar halve finales en de eindstrijd van de vrouwelijke hurlingvariant, camogie. De meeste tijd van het jaar staat het stadion, gelegen tussen de rijtjeshuizen van een woonwijk in Noord-Dublin, leeg. Maar om het stadion rendabel te maken en er een gewone voetbal- of rugbywedstrijd te organiseren? "In geen honderd jaar", klinkt het fel vanuit het GAA-museum onder Croke Park. Sinead, gids en trotse Ierse gnuivend: "Dat zijn sporten van het vasteland. Laten ze die dan ook maar dáár spelen. Wij onderscheiden ons via onze eigen sporten."

Vasteland, lees Groot-Brittannië. De haat tegen de Engelsen zit tot in het merg van de Ieren. Noord-Ierland mag dan begin jaren twintig van de vorige eeuw door de Ierse vredesonderhandelaars vrijwillig aan de Britse aartsrivaal zijn overhandigd, vrijwel geen Ier kan zich heden ten dage in die beslissing vinden. Ook al betekende het toentertijd een voorlopig einde aan het onnodig bloedvergieten tussen de Ieren en Engelsen.

Dat raakte in die dagen juist ook Croke Park. 21 november 1920. Bloody Sunday. Eén van de vele bloedige zondagen, die Ierland tragisch genoeg heeft moeten bijschrijven in de geschiedenisboeken. De hurlingwedstrijd Dublin-Tipperary vatte in het bomvolle stadion net op sportieve wijze vlam, toen Britse soldaten een lafhartig plan uitvoerden. De kogels die zij afvuurden, kostten het leven aan Tipperary-aanvoerder Michael Hogan en twaalf toeschouwers. Honderden andere gewonden moesten in allerijl naar de ziekenhuizen in de buurt worden gebracht. Niet veel later werd de strijdbijl voor de zoveelste keer door de heren politici begraven. Sinead: "Dat sommigen dachten dat het goed zou komen door ons land op te geven, is onbegrijpelijk. Daardoor zijn wij Ieren nu al decennialang verdeeld. Het ergste is dat het ook nooit meer goed komt. Te veel Noord-Ieren hebben zich reeds geconformeerd aan de Engelse kroon. Zij willen helemaal niet meer bij ons horen. Bloody shame."

In geen enkel onderdeel van het dagelijks leven zal de afschuw richting het Britse Rijk waarschijnlijk zo duidelijk aan de oppervlakte komen als tijdens de beoefening van de Gaelic-sporten. De sporten staan niet op zichzelf. Gaelic is een eigen taal en schrift, kent eigen gewoonten en een cultuur, eigen muziek. En maar liefst vier sporten: hurling, gaelicfootball, rounders en handball. Hurling schiet er van de vier echter met kop en schouders bovenuit als ultieme uiting van de haat tegen de Engelsen. En de Engelsen lieten zich op hun beurt in het verleden door vrijwel niets zo opnaaien als het hurling.

De benodigde stick werd nogal eens voor andere doeleinden dan alleen de sport gebruikt. Bij gebrek aan geweren en pistolen bekwaamden de Ieren zich in hun strijd tegen de Engelsen voornamelijk in het gericht slaan met een stick van stenen over tientallen meters. Zo gericht, dat in tijden van oorlog heel wat Engelsen tandjes moesten tuffen bij het wegkoppen van de stenen; als ze tenminste niet al hun laatste adem uitbliezen bij zoveel nauwkeurigheid. Het is dan ook niet vreemd dat in de historie op tal van manieren werd getracht hurling uit te bannen. In de Middeleeuwen, om precies te zijn in 1366, werd er al een 'Statute of Kilkenny' uitgevaardigd, die het spelen van hurling verbood. De 'Statute of Galway' (1527) en de 'Sunday Observance Act' (1695) deden er in de loop der eeuwen nog een schepje bovenop in hun strijd het hurling te laten verdwijnen. Het spel overleefde echter.

'Father' Seamus Gardiner, wereldberoemd in Thurles en omgeving, grinnikt als de heftigheid van de 'history of hurling' ter sprake komt. Zijn witte bordje, onderdeel van zijn religieuze pinguïnpak, steekt boven zijn overjas uit. Het is zondag, maar op de dag van God is het prima vertoeven in Sample Stadium, de hurlingtempel van zijn kleine woonplaats. Hij is overigens niet de enige geestelijke. Het overdekte zitvak zit er vol mee. En terwijl de regen met bakken uit de hemel komt, zijn dertigduizend staanplaatsen gevuld met het 'gewone volk'. Gardiner verzucht: "De strijd heeft alle eeuwen overleefd. Iedere rechtgeaarde Ier heeft hurling en gaelicfootball in zijn bloed. De spelers zijn onze helden. Krachtige atleten, die met de grootste precisie een bal over tientallen meters kunnen plaatsen. En tegelijkertijd fysiek geweld niet schuwen. Je kan ze wel sturen voor een bodycheck."

Dan ineens een onderbreking. Gardiner is geïrriteerd, als buitenstaander is een gepaste stilte even beter op z'n plaats. Veertigduizend man strekken de benen. Hoewel het slechts een provinciale halve finale betreft, zetten alle Cork- en Waterford-fans het Ierse volkslied in. De plaatselijke fanfare wordt volledig overstemd. Na drie minuten gaat Gardiner tevreden zitten. "Waar was ik gebleven? Oh ja, en het allermooiste aan hurling is wel dat alle 'GAA-members' gewoon amateurs zijn. Niemand verdient een cent aan z'n sport. Ze zijn in het dagelijks leven gewoon arts, advocaat of boer. Waar vind je dat tegenwoordig nog?"

Het 'Engelsman pesten' zal echter ook altijd een onderdeel van de sport blijven zijn. Alleen al het feit dat iedere Ier mag meedoen aan de competitie. Zolang je maar bewezen Ier bent. Dat geldt dus ook voor de Noord-Ieren. Hoe kan je in de moderne geschiedenis de Engelsen beter treiteren? Van de 32 county's die meestrijden, beslaat het verloren land er heden ten dage maar liefst zes. Net als de overige county's strijden zij mee om de zo felbegeerde Liam Maccarthy Cup, genoemd naar de Ierse immigrant, die in de negentiende eeuw in Londen leefde. Sinead: "Ieren zitten overal op de wereld. Degenen die zijn vertrokken, uit eigen beweging of gedwongen en hun nazaten, zijn ons net zo lief als onze eigen mensen. Daarom hebben steden als Londen en New York hun eigen county's, zodat de Ieren daar een band kunnen behouden met hun vaderland. We eren niet voor niets elk jaar Liam Maccarthy met het uitreiken van de beker, die zijn naam draagt. Als ze maar een Iers paspoort bij zich dragen. Dan maakt het niet uit waar je woont. Eens een Ier, altijd een Ier."

zoek naar gerelateerde artikelen

vr 5 juli 2002