NEW YORK - Henry Kissinger dreigt van zijn voetstuk te vallen. De vermaarde oud-minister van Buitenlandse Zaken van de VS, die nu een reputatie geniet als peperdure topadviseur, wordt achtervolgd door beschuldigingen dat hij achter de schermen nauw betrokken is geweest bij grootscheepse schendingen van de mensenrechten in Chili.

Advocaten en onderzoeksrechters willen hem aan de tand voelen over het schrikbewind van de voormalige Chileense dictator Augusto Pinochet. Afgelopen week werd Kissinger tijdens een privé-bezoek aan Parijs geconfronteerd met een oproep om te getuigen in het proces rond de verdwijning van vijf Fransen ten tijde van de Pinochet-coup in 1973.

De oud-staatsman reageerde niet en werd afgeschermd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Kissinger bewaart betere herinneringen aan Parijs, waar hij destijds de onderhandelingen leidde die een eind maakten aan de Vietnam-oorlog een prestatie die hem de Nobelprijs opleverde.

De lange arm van justitie in onderzoeken naar 'moderne' oorlogsmisdaden lijkt de bewegingsvrijheid van oud-bewindslieden als Kissinger steeds meer te beknotten. Zo wordt Kissingers getuigenis ook verlangd in Argentinië, waar een strafzaak is geopend naar martelingen en moorden onder het bewind van Pinochet.

In de VS is Kissingers medewerking gevraagd bij een heropening van het onderzoek naar de geruchtmakende moordaanslag op de voormalige Chileense minister van Buitenlandse Zaken Orlando Letelier, die in 1976 in Washington samen met zijn Amerikaanse assistent Ronny Moffitt in een auto werd opgeblazen.

De aanslag geldt tot op de dag van vandaag als de zwaarste terreurdaad van een buitenlandse geheime dienst in de Amerikaanse hoofdstad en het sterke vermoeden bestaat dat hooggeplaatste VS-functionarissen op de hoogte waren van Pinochets betrokkenheid. Het justitiële onderzoek zou niet alleen Kissinger in het nauw kunnen brengen, maar ook de toenmalige CIA-chef en latere president George Bush. De regering van zijn zoon heeft de nabestaanden van Letelier en Moffitt onlangs verzekerd dat het onder voormalig president Bill Clinton begonnen onderzoek zal worden voortgezet.

Kissinger verzet zich tegen openbaarmaking van zijn privé-archieven die licht zouden kunnen werpen op het verleden. Hij houdt zich intussen, op advies van zijn advocaten, onbereikbaar achter de façade van zijn kantoor 'Kissinger Associates' aan Park Avenue in Manhattan. In de boekhandels prijkt zijn beeltenis sinds kort op de omslag van 'Het Proces tegen Henry Kissinger', waarin schrijver en politiek commentator Christopher Hitchens een lijvige aanklacht lanceert. Hitchens stelt zonder meer dat Kissinger moet worden vervolgd als oorlogsmisdadiger. Veel bijval heeft hij nog niet gekregen.

"Het lijdt geen enkele twijfel dat Kissinger de gruweldaden van Pinochet heeft gesteund, maar het is niet zeker of hij ook juridisch verantwoordelijk kan worden gesteld", zegt Peter Kornbluh, Chili-deskundige van de Nationale Veiligheidsarchieven bij de George Washington Universiteit en auteur van het binnenkort te verschijnen boek 'De Pinochet Dossiers'.

Kornbluh analyseert vrijgegeven documenten van Amerikaanse inlichtingendiensten die in de jaren zeventig onder supervisie stonden van Kissinger als minister van Buitenlandse Zaken onder de presidenten Richard Nixon en Gerald Ford. Daaruit blijkt onder meer dat Kissinger op de hoogte was van 'Operatie Condor', een samenwerkingsverband tussen rechtse dictaturen in Zuid-Amerika waarbij subversieve acties werden ondernomen tegen linkse organisaties.

Zo werd in 1976 door Pinochet de kidnap bevolen van een Nederlandse bankier. De verantwoordelijkheid zou worden opgeëist door een niet-bestaande linkse terreurbeweging. Pinochet wilde daarmee zijn tegenstanders in diskrediet brengen, maar de ontvoering werd op het laatste moment afgeblazen.

Kissinger zou volgens Kornbluh bij een eventueel proces tegen Pinochet in de VS door diens verdediging als getuige à decharge worden opgeroepen om te verklaren wat hij wist van de terreurdaden. De bewindsman speelde in de aanloop naar de dictatuur van Pinochet volgens gedeclassificeerde documenten ook een sleutelrol bij 'Project Fubelt', de codenaam voor de geheime operatie om de democratisch gekozen marxist Salvador Allende omver te werpen.

Onderdeel van de samenzwering was de geplande kidnap van generaal René Schneider, die zich teweer stelde tegen ieder militair ingrijpen. Schneider werd uiteindelijk vermoord door een groep die gelieerd was aan de CIA.

De nabestaanden van de generaal hopen gerechtigheid te krijgen via een wet uit 1789 (Alien Tort Claims Act), die buitenlanders in staat stelt voor een Amerikaanse rechter te procederen tegen overtreders van internationaal recht.

Het Center for Constitutional Rights in New York heeft de wet aangeboord als nieuw instrument om folteraars en hun medeplichtigen aan te pakken. Advocate Jenny Green zegt dat zij al heeft vernomen van plannen om ook Kissinger op grond van deze wet voor de civiele rechter te dagen.

zoek naar gerelateerde artikelen

do 7 juni 2001