Een Iraans jongetje draagt een hoed met daarop afbeeldingen van Khatami. (Foto: EPA)

AMSTERDAM - In de Iraanse hoofdstad Teheran stemmen morgen de meeste mensen voor meer tolerantie, democratie en burgerrechten tijdens de presidentverkiezingen in Iran.

Dat zijn de beloften van de gedoodverfde favoriet, de gematigde president Mohammad Khatami(58).

Maar, schamperen politieke waarnemers, de inwoners van het platteland zouden morgen het liefst voor brood en boter stemmen bij de presidentsverkiezingen in het theocratische Iran.

Zij wijzen erop dat zo'n 20 procent buiten de steden onder armoedegrens leeft. Economische hervormingen werden door Khatami en de negen andere conservatieve presidentskandidaten dan ook prominent genoemd in de aanloop van de stembus.

Want het spookbeeld van armoede staat morgen ook de jeugd in Iran voor ogen. En dat is de belangrijkste kiesgroep: van de 65 miljoen Iraniërs is ruim 70 procent onder de dertig jaar. Zij bezorgden de enige gematigde kandidaat, Khatami, vier jaar geleden massaal de overwinning. Hij won toen bijna 70 procent van de stemmen.

"Deze jongeren zijn in contact gekomen met nieuwe ideeën via internet, satelliet-tv en boeken. Zij zijn niet gevormd door de Revolutie in 1979. Wat hun conservatieve ouders willen, is niet hun idee", verklaart Nasser Hadian, professor Politieke Wetenschappen in de hoofdstad Teheran.

Zoals jongeren overal ter wereld, willen ze vrijheid en een carrière na hun studie. Maar hun toekomst is bepaald niet rooskleurig. Het onofficiële werkloosheidscijfer in Iran bedraagt 18 procent van de beroepsbevolking, en elk jaar komen er 730.000 jonge Iraniërs bij op de arbeidsmarkt.

Behalve een beperkte kans op een carrière, is de jeugd zwaar gedesillusioneerd geraakt nadat Khatami's initiatieven voor meer burgerrechten en versoepeling van de strikte gedragsregels door de conservatieven werden gesmoord in de afgelopen drie jaar.

Met justitie, de staatstelevisie en de inlichtingendiensten in handen, trekken de ayatollahs nog aan de touwtjes in Iran. Zij menen dat de jeugd het revolutionaire gedachtegoed vergeet en besmet is geraakt met verderfelijke invloeden uit het Westen.

Was er vier jaar geleden sprake van een uitgelaten sfeer, de verkiezingscampagne was dit keer nauwelijks merkbaar. Behalve op voorgeschreven plekken mochten er de afgelopen weken nergens posters worden opgehangen. Ook een 'negatieve' campagne tegen kandidaten was uit den boze en de (conservatieve) radio en televisie mochten niet voor de verkiezingen worden ingezet.

De sfeer was bedrukt, maar Khatami riep de jeugd hartstochtelijk op "niet ontmoedigd te raken door de obstakels op weg naar een volledige democratie". Dat jongeren de populaire president opnieuw aan een zege zullen helpen, betwijfelt vrijwel niemand. Opnieuw is hij de enige gematigde kandidaat en alleen met Khatami kunnen zij hun wens tot meer burgerrechten en vrijheden bevestigen.

Toch deden verschillende conservatieve kandidaten nog een laatste poging om de jeugd te paaien. Zij haalden beloften van minder corruptie, meer werk, goedkope flats voor pasgetrouwde stellen en zelfs toenadering tot aartsvijand de Verenigde Staten uit de kast. Het laatste natuurlijk onder strikte voorwaarden.

Iedereen weet dat de aanzet tot toenadering tot de Amerikanen werd gegeven door Khatami die enkele jaren geleden al opriep tot een "dialoog met andere beschavingen". Tot vreugde van de Iraniërs haalde Khatami ook de islamitische republiek uit het internationale verdomhoekje met zijn bezoeken aan Europa.

Voor herstel van buitenlandse handelsrelaties was dat een belangrijke stap. Maar er moet nog veel meer gebeuren voor er sprake zal zijn van een goed investeringsklimaat. En dat is hard nodig voor het land dat economisch voor tweederde op olie-reserves drijft.

zoek naar gerelateerde artikelen

do 7 juni 2001