AMSTERDAM - et Het wao-bestel in ons land wordt radicaal op zijn kop gezet. Alleen zieke werknemers voor wie er geen enkele hoop op herstel meer is, krijgen in de toekomst een wao-uitkering. Werknemers die gedeeltelijk arbeidsongeschikt raken, moeten maximaal twee jaar door hun werkgever in dienst worden gehouden en krijgen geen wao-uitkering meer.

Dit historische besluit heeft de commissie-Donner afgelopen vrijdagavond genomen. De commissie van wijzen heeft op verzoek van het kabinet een advies opgesteld om de gigantische instroom in de wao van jaarlijks tienduizenden gevallen een halt toe te roepen.

Het aantal wao'ers loopt inmiddels tegen de één miljoen. Naar verwachting zal de keiharde ingreep in het wao-bestel, waar al meer dan tien jaar in de politiek over wordt gesteggeld, de instroom met tweederde terugbrengen.

Donner zal de komende weken nog wel wat punten op de 'i' moeten zetten en daarom het advies pas in de derde week van mei aan het kabinet aanbieden. De regering stuurt het hoogstwaarschijnlijk meteen door naar de Sociaal-Economische Raad (SER) die de plannen voor de praktijk moet uitwerken. Dit SER-advies zal worden gebruikt door het nieuwe kabinet dat na de verkiezingen van mei 2002 aantreedt.

In de nieuwe wet op de wao moet volgens Donner centraal staan dat alleen werknemers, die "evident medisch arbeidsongeschikt zijn" recht hebben op een uitkering. Deze zal hoger komen te liggen dan nu het geval is. Het maakt niet uit of deze arbeidsongeschiktheid is ontstaan door een privé- of bedrijfsoorzaak.

Nu nog worden zieke werknemers pas na negen maanden gekeurd, in veel gevallen zelfs pas veel later. Na één jaar ziekte komen ze dan vaak 'ongezien' in de wao terecht. Donner wil de keuring straks al na enkele maanden ("flexibel") laten plaatsvinden. Dit en andere delen van het Donner-advies komen grotendeels overeen met de plannen die de vakcentrale CNV eind vorig jaar lanceerde.

In het begin van de jaren negentig werden hoogte en duur van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen al fors ingeperkt, maar in veruit de meeste cao's is geregeld dat zieke werknemers 70 procent van het laatst verdiende salaris krijgen. Donner laat zich echter niet uit over de hoogte van de nieuwe wao-uitkering, maar naar verwachting zal dat 75 of 80 procent van het laatstverdiende loon worden.

Werknemers die "geen stabiel ziektebeeld vertonen", bijvoorbeeld mensen met psychische problemen of tijdelijke lichamelijke klachten, komen in tegenstelling tot nu niet langer geheel of gedeeltelijk in de wao. Werkgevers moeten deze werknemers maximaal twee jaar in dienst houden tegen doorbetaling van 100 procent van hun salaris.

De werkgever en de zieke werknemer moeten gedurende deze periode keihard werken aan reïntegratie, ofwel naar het zoeken van een vervangende functie binnen óf buiten het bedrijf. De werkgever moet minimaal één en indien nodig meerdere keren een andere baan aanbieden.

Als het inkomen van deze vervangende functie niet lager is dan 70 procent van het laatst verdiende inkomen, geldt dit als "passende arbeid" en is de werknemer dit verplicht te accepteren. De nieuwe baan mag ook méér betalen dan de 70 procent die is vereist.

Weigert de betrokken werknemer dit aanbod zonder goede argumenten te accepteren, dan wordt hij gestraft en gekort op zijn inkomen. Hebben de reïntegratiepogingen geen succes binnen de periode van twee jaar, dan wordt de medewerker ontslagen en komt hij afhankelijk van zijn arbeidsverleden in de ww terecht en daarna in de bijstand.

Aan de andere kant: een werkgever die niet goed aan de reïntegratie van zijn zieke werknemer meewerkt, is verplicht deze langer dan twee jaar op de loonlijst te houden. Onwillige werkgevers creëren zo voor zichzelf een financiële strop.

Willen werknemers zich bijverzekeren om het inkomensverlies op te vangen als zij op 70 procent van het laatstverdiende salaris komen, dan kan dit. De commissie-Donner adviseert dit de sociale partners te laten regelen via cao's of in pensioenregelingen. Hierbij kunnen werknemers via hun werkgever keuzemogelijkheden worden aangeboden op basis van een zogenoemd cafetariamodel. Werknemers kunnen dan zelf kiezen welke premie zij willen betalen om zich bij te verzekeren.

ma 23 april 2001