Uit het onlangs gepresenteerde onderzoek 'Mensenhandel in Nederland' blijkt dat circa een op de vijf prostituees in ons land slachtoffer is van mensenhandel. De vrouwen, die in veelal het Oostblok en Afrika geronseld worden, hebben vaak geen idee wat hen hier te wachten staat. Vooral voor de Nigeriaanse meisjes wordt de situatie steeds nijpender. Jonger, lager opgeleid en doodsbang als gevolg van voodoorituelen, durven ze geen aangifte te doen van het misbruik. Vooralsnog kunnen ze voor hulp en advies terecht bij het Nigeriaans Platform Nederland, maar door het gebrek aan subsidie wordt dit binnenkort opgeheven.

                                                                                             Illustratie: Dilys de Jong

"Mijn leven was een regelrechte hel", vertelt Susan, slachtoffer van vrouwenhandel. Ze staart bijna emotieloos voor zich uit. Af en toe kijkt ze schichtig over haar schouder. Susan, inmiddels 18 jaar, werd twee jaar geleden in haar geboorteland Nigeria geronseld om in Ierland te gaan werken; in een bar in Dublin of op een boerderij op het platteland. En omdat Susan na een zwaar leven niets en niemand meer had in Nigeria, besloot ze de stap te wagen. Het werd een ticket richting nog meer ellende.

Madam, zo noemt Susan de vrouw die ze in Nigeria ontmoette en die haar aan werk kon helpen in Ierland. "Zij zou het ticket voorschieten en een paspoort regelen en de kosten daarvoor moest ik later dan terugbetalen", vertelt Susan. "Ik had geen idee om hoeveel geld het ging en durfde het niet te vragen. Later bleek dat het om 40.000 dollar ging. Als garantie voor terugbetaling, moest ik met haar mee naar een voodooman. Madam zei: 'Het is me veel te vaak overkomen dan meisjes wegrennen als ze in Ierland zijn en daarom moet je een eed afleggen'."

Tijdens de ceremonie waren nog 4 andere meisjes aanwezig. De voodooman knipte een nagel af, wat hoofdhaar en schaamhaar en trok zich terug. Na enige tijd kwam hij terug met een zwart drankje dat Susan moest drinken. Vervolgens maakte hij een snee in haar duim. Op een soort houten knuppel moest Susan met het bloed uit haar duim zweren dat ze de Madam zou terugbetalen...

Volgens onderzoekster Essy van Dijk, die het rapport 'Mensenhandel in Nederland' schreef, staat als nummer 3 op de lijst van ronsellanden Nigeria. Andere hoge noteringen zijn voor Tsjechië, Oekraïne, Polen, Rusland en Bulgarije. Het merendeel van de met mooie beloften naar Europa gelokte vrouwen weet niet om wat voor type werk het gaat, maar wordt een baantje in de horeca of huishouding voorgespiegeld. Bijna altijd worden dwangmiddelen gebruikt om te voorkomen dat de vrouwen weglopen of aangifte doen. Afrikaanse vrouwen worden vaak geïntimideerd met voodoo. "De meisjes krijgen dan bijvoorbeeld te horen dat ze, wanneer ze zich niet aan hun belofte houden, nooit meer kinderen zullen krijgen, hun familie ziek wordt of dat ze gek worden", legt Paul Oviawe van het Nigiriaans Platform Nederland uit. Uit het onderzoek blijkt verder dat Afrikaanse meisjes ook minder vaak bereid zijn aangifte te doen omdat ze nog erg jong zijn en bovendien meestal laag opgeleid.

Susans levensverhaal is een aaneenschakeling van ellende. Nadat haar vader hertrouwde en haar moeder de straat opgeschopt had, werden Susan, haar tweelingzusje en twee broertjes bij oma, de moeder van vader, ondergebracht. Die ontpopte zich tot een hysterische tiran.

"Mijn grootmoeder was gek, een heks, een duivel!", vertelt Susan in een Amsterdams café. "In het dorp waar we woonden was ze voodoovrouw. Ze maakte ons bang als ze zei: 'Ik kan altijd zien waar jullie uithangen'. Of: 'Pas maar op, anders verander ik je in een kat!' Soms kregen we dagen niet te eten. Ik was de enige die naar school mocht omdat ze een man kende die mijn schoolgeld betaalde. Naar later bleek omdat hij met me wilde trouwen."

Op een dag toen Susan uit school kwam, waren haar broers en zusje verdwenen. Volgens oma hadden ze gewoon de benen genomen. "Maar dat heb ik nooit geloofd."

Godsdienstrellen

Tijdens de godsdienstrellen tussen christenen en moslims brandde uiteindelijk het huis van Susans oma af. De grootmoeder kwam om, Susan zelf ontsnapte op het laatste moment. "En toen had ik niemand meer", zegt ze en wrijft over haar paardenstaart.

"Ik sliep onder bruggen, bedelde op straat om voedsel en kwam uiteindelijk een vriendin tegen. Via haar zus kwam ik een contact met Madam die me beloofde te helpen met het opbouwen van een nieuw leven.

Na het voodooritueel kreeg ik een Iers paspoort in handen gedrukt en werd ik met nog drie meisjes op het vliegtuig naar Schiphol gezet. Er reisde een man met ons mee, maar die mochten we absoluut niet aanspreken." Op Schiphol ging het mis. De andere meisjes en de man kwamen wel door de paspoortcontrole, maar Susan viel door de mand. Het paspoort bleek gestolen en de foto op haar paspoort leek niet op haar. "Dat had ik wel gezien ja, maar in Nigeria deden ze daar bij de douane ook niet moeilijk over. Wist ik veel."

Susan kwam in de asielprocedure terecht en moest in een Asielzoekerscentrum (AZC) in Den Bosch haar aanvraag afwachten. En daar begonnen de nachtmerries waarvan Susan gelooft dat ze door de voodooman opgewekt zijn. "Ik droomde dat ik in het water viel en dat ik me nergens kon vastgrijpen. Of ik droomde dat de voodooman achter me aanrende, maar dat ik nergens heen kon omdat aan het einde vuur is."

De dagen kabbelden voort in afwachting van de asielprocedure. Afgelopen januari op het station van Den Bosch werd Susan benaderd door een Nigeriaanse man. Het leek te klikken. De volgende dag spreken ze weer af. Hij nam haar mee naar een feest in Amsterdam. Ze bleven slapen. Die nacht kreeg Susan weer nachtmerries. Toen ze hem het verhaal vertelde, zei hij dat hij wel een voodooman kende die haar van de nachtmerries af kon helpen. Ter voorbereiding op de ontmoeting moest ze een drankje drinken. Er bleken drugs in te zitten.

"Ik kon helemaal niet meer helder denken. Ik kan me wel herinneren dat ik een paspoort in mijn handen kreeg en dat we uren in de bus zaten en op een boot. Uiteindelijk werd ik in een leeg gebouw achtergelaten. De volgende dag haalde Madam me op. Ze sloeg me keihard in elkaar en nam me mee naar een seksclub. Daar moest ik mijn schuld afbetalen."

Susan bleek in Londen te zijn beland. Zonder geld of haar portemonnee met het visitekaartje van haar advocaat. "Met mij zaten er nog 5 Nigeriaanse vrouwen in die club. In je eigen kamertje sliep je en ontving je de klanten. Het geld dat we verdienden met de prostitutie moesten we afstaan aan Madam. Ik was doodsbang en durfde niemand te vertrouwen, ook niet de mannen die mij bezochten. Een meisje zei dat ik het best in mijn lot kon berusten. Ze zat er al drie jaar, maar zij had nog familie in Nigeria. Ik had niemand meer die ze in Nigeria pijn konden doen. Ik was alleen maar bang voor mijn eigen leven."

Uiteindelijk wist Susan met behulp van een van haar vaste klanten te ontsnappen. "Ik smeekte hem mij te helpen. Ik zei niet dat ik wilde ontsnappen, maar dat ik nog nooit het bordeel uit was geweest. Hij gaf me aardig wat geld en zei tegen Madam dat ik wat voor hem moest gaan kopen. Toen ik de club uit was, ben ik als een gek gaan rennen. Ik was doodsbang. Bij het Victoria station heb ik een ticket naar Nederland gekocht."

Bij de paspoortcontrole in Brussel liep Susan opnieuw tegen de lamp. Ze werd teruggestuurd naar het asielzoekerscentrum waar ze een half jaar daarvoor ook al zat. "Het was inmiddels juli. Al mijn spullen waren weggehaald, mijn boeken, mijn kleren, mijn portemonnee. En omdat ik me een half jaar niet gemeld had, was ik uit de asielprocedure gezet en kon ik weer helemaal opnieuw beginnen."

Susan was namelijk uit het systeem geschreven onder het code MOB: vertrokken Met Onbekende Bestemming. Wie als asielzoeker in de procedure wil blijven, moet zich eens in de twee weken melden op het asielzoekerscentrum. Doet een persoon dat niet, dan wordt hij aangemerkt als MOB. Als asielzoeker kun je opnieuw een aanvraag doen, mits er sprake is van nieuwe feiten en omstandigheden. Voor vrouwen die slachtoffer zijn van vrouwenhandel, is er een speciale regeling die B9 heet. Tot aan het proces tegen de daders krijg je dan een tijdelijke verblijfsvergunning.

Nelleke Mulders, werkzaam als juriste bij de Stichting Rechtsbijstand Asiel, heeft Susan bijgestaan in haar asielprocedure. "Susan in uitgeprocedeerd en verblijft daarom illegaal in Nederland. Een herhaald asielverzoek maakt alleen kans als er sprake is van nieuwe feiten of omstandigheden. Daarvan lijkt in het geval van Susan geen sprake te zijn. Ik heb haar geadviseerd aangifte van vrouwenhandel te doen."

Ze voelt zich niet veilig. Is nog steeds bang voor de Madam en voor de voodoo. Inmiddels verblijft ze illegaal bij een vriend. "Ik heb geen geld, geen verblijfsvergunning. Hoewel ik mijn ticket uit Londen wel bewaard heb, kan ik verder niks bewijzen. Ik weet niet hoe Madam verder heet, waar ik haar kan bereiken, en waar het bordeel was. Ik weet niet meer wie ik kan vertrouwen. Ik bid elke dag dat ik niet terug hoef naar Nigeria. Ik ben doodsbang. Bij het Nigeriaans Platform hebben ze mij geadviseerd niet met zwarten te praten, tenzij ze een uniform dragen. Als Madam mij weer vindt, vermoordt ze mij.

Ik wil gewoon een mens kunnen zijn, op straat lopen zonder steeds naar links en naar rechts te hoeven kijken. Ik wil me vrij voelen en ik zou dolgraag naar school willen. Maar dat kan dus nu allemaal niet. Soms denk ik dat de voodoo echt werkt. Dat ze me gek proberen te maken. Waarom kan ik me immers niet meer herinneren waar die Nigeriaanse man me in Amsterdam mee naartoe nam? Waarom heb ik in Londen niet even naar het straatbordje gekeken?" Susan staart naar buiten. "Denk jij dat het ooit nog goed komt? Dat iemand mijn verhaal gelooft en dat ik misschien toch in Nederland mag blijven?"

Paul Oviawe van het Nigeriaans Platform begrijpt dat de Nederlandse autoriteiten nieuwe bewijzen willen hebben voor een asielprocedure, maar vindt het jammer dat men niet meer aandacht heeft voor de psychische druk van voodoo, het aanroepen van goden om de macht over de meisjes te vergroten. "Ze begrijpen niet hoe ongelooflijk bang deze hele jonge meisjes als Susan zijn, en dat ze daarom geen aangifte durven te doen."

Het steunpunt voor minderjarige Nigeriaanse prostituees stopt deze maand na ruim twee jaar omdat de Stichting Kinderpostzegels de subsidie staakt. De gemeente Amsterdam heeft een subsidieverzoek afgewezen omdat er onder andere volgens de gemeente al een adequaat zorgaanbod bestaat voor slachtoffers van vrouwenhandel en omdat die hulp niet per nationaliteit georganiseerd hoeft te zijn.

Om privacyredenen is de naam Susan gefingeerd.