Werkgevers bemoeien zich vaak tot in detail met de manier waarop 'hun' werknemers zich kleden, tooien en kappen. Van de kleur sokken, de doorsnee van de oorringen tot de lengte van de rok en de kleur haar. Dat blijkt uit de voorlopige conclusies van de FNV, die eind mei op de website www.fnv.nl/uiterlijk een meldlijn opende om duidelijkheid te krijgen in hoeverre werkgevers het uiterlijk van hun personeel bepalen.

 Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier

"Ik vind dat er nu eindelijk eens duidelijke regels moeten komen over wie bepaalt wat representatief is. Ook vind ik dat mensen verder moeten kijken dan het uiterlijk alleen. Hoe je eruitziet, zegt niets over je capaciteiten", stelt een anonieme werknemer in de voorlopige conclusies 'Meldlijn uiterlijk en werk'. Want er blijkt nogal wat onduidelijkheid te bestaan over wat wel en niet kan op de werkvloer: voorschriften die niet op papier zijn gezet, verschillende chefs binnen één bedrijf of elkaar opvolgende chefs die verschillende regels hanteren.

"Het uitgangspunt is dat je zelf mag bepalen hoe je eruitziet", stelt Rik van Steenbergen, FNV-jurist en initiatiefnemer van het project. "Dat is een grondrecht. Maar in het belang van het bedrijf, om reden van veiligheid en hygiëne of vanwege de functie kunnen er regels gesteld worden. Een politieagent moet wel aan zijn uniform herkenbaar zijn, net als een stewardess. Vraag is alleen hoever een werkgever kan bepalen wat je draagt en of er een zwaarwichtige reden voor is."

Oorbellen

Over die vraag heeft de rechter zich al eens gebogen. Een kantonrechter in Rotterdam bepaalde dat het ontslag op staande voet van een vakkenvuller in de supermarkt niet geldig was. Hij droeg een oorbel. En dat vrouwelijke werknemers wel oorbellen mogen dragen, werkte ook al niet in zijn voordeel. Een kantonrechter in Sittard daarentegen vond het ontslag van een filiaalchef wel terecht. Hij weigerde twee centimeter van zijn staartje af te knippen. De rechter oordeelde dat deze man stiekem ontslag wilde.

De lijst van 'verboden' kleding, haardracht en versiersels in de voorlopige conclusie is lang. Gemeld worden onder andere: spijkerbroek, dreadlocks, leggings, parfum, korte rok, doorkijkblouse, baardjes, blokhakken, snorren, teenringen, enkelbandjes, piercings, tatoeages, gymschoenen, naveltruitjes, overgewicht (!), witte sokken, (fel)gekleurd haar, acryl nagels, los haar en sandalen. Vaak worden werknemers voor het blok gezet; soms wordt er gedreigd met ontslag. Het zijn vooral werknemers in de detailhandel, horeca, vervoer, ict en dienstverlening van wie meldingen binnenkomen.

Werknemers ervaren de bemoeienis met hun uiterlijk als een diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer. Zo vertelt een buschauffeuse die opeens verplicht een sjaaltje moest dragen, in de voorlopige conclusie: "Ik voel me aangetast in mijn persoonlijkheid. Ik zou er nooit gaan werken als ik een sjaaltje moest dragen vanaf het begin. Mijn werkgever kan maar tot een bepaalde hoogte mijn privé-leven beïnvloeden." Een andere vrouw moest haar gekleurde haarlokjes verwijderen: "Ik zie er nu ook privé uit zoals de baas dat graag wil, niet zoals ik dat graag had gezien."

"Probleem is dat algemene aanduidingen in de praktijk vaak niet duidelijk genoeg zijn", stelt FNV-jurist Rik van Steenbergen. Denk aan: 'representatief', 'netjes en verzorgd', 'niet aanstootgevend' of 'niet storend'. En wat de baas als storend ervaart, hoeft de klant niet altijd zo te zien. "Een afgeplakte piercing vinden klanten vaak gekker dan een niet afgeplakte. En een werkneemster in de autobranche vertelde dat ze van haar vierde chef eindelijk de kans kreeg te promoveren. Hij maakte geen probleem van haar tatoeage en piercings en de klanten evenmin. Ze werd een zeer succesvol verkoopster."

Het gebeurt nog maar al te vaak dat werknemers pas achteraf op de hoogte van de regels worden gesteld. Zoals bijvoorbeeld het verhaal van een vrouw die stage ging lopen op een basisschool. Ze droeg een hoofddoek, maar daar was tijdens de sollicitatiegesprekken niets over gezegd. Op de eerste dag werd haar gevraagd haar hoofddoek af te doen. De vrouw stopte met de stage.

De FNV hoopt in september zover te zijn met al de bevindingen - de meldingen en de jurisprudentie - dat een soort checklist gemaakt kan worden voor werknemer en werkgever, opgedeeld naar branche en soort werk. "Maar de belangrijkste tip zal zijn: zorg ervoor dat de regels duidelijk op papier staan en dat ondernemingsraden met de regels instemmen."