Ieder jaar opnieuw blijken de cijfers met betrekking tot spijbelaars te zijn gestegen. Vorig jaar waren het ongeveer 24.000 kinderen die ongeoorloofd school verzuimden. Een aantal van hen ontspoort daarna nog verder. In Engeland is een moeder tot gevangenisstraf veroordeeld omdat haar kind zelden tot nooit de school bezocht. In Nederland houden we het voorlopig toch maar bij een wat lichtere straf.

 Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier

Als alternatief voor een geldboete kunnen ouders van notoire spijbelaars in Breda en Rotterdam de cursus 'Ouders Present' volgen. Bureau Jeugdzorg hoopt daarmee in opdracht van het ministerie van Justitie opvoeders de vaardigheden bij te brengen om anders met hun kinderen om te gaan. "Uit de voorlopige onderzoekscijfers blijkt dat 50 procent van de jongeren weer schoolgaand is nadat hun ouders de cursus hebben gevolgd", aldus een woordvoerder van het ministerie.

Dat onderschrijft ook Evelien Zonnevijlle, een van de twee trainsters die de cursus geeft in Breda. "Ook ouders die wat negatiever overkomen, vertellen later vaak dat ze toch wat hebben geleerd", zegt ze. "Voor een groot deel komt dat doordat ze hun ervaringen met andere ouders kunnen delen. De cursus bestaat uit tien avonden", vervolgt ze, "waarbij het intakegesprek meteen de eerste 'les' is. Een deel van de reeks bestaat uit vaste onderdelen, maar ongeveer drie bijeenkomsten passen we aan aan de praktijk, aan de problematiek van de ouders die de cursus volgen dus."

Bert en Yolanda ondergingen deze 'straf', nadat de rechter ze veroordeelden voor het ongeoorloofde verzuim van hun zoon Danny. "Het is geen kwaaie jongen", zegt zijn vader Bert. "Ook na onze scheiding waren zijn moeder en ik in staat de communicatie met onze kinderen gaande te houden. Wat dat betreft, kan ik niet zeggen dat we echt veel baat gehad hebben bij de cursus 'Ouders Present'."

Danny is een spijbelaar. Vanuit twee havo werd hij overgeplaatst naar drie mavo en vanaf de herfstvakantie zag hij school niet meer zitten. Iedere ochtend zag zijn moeder, dan wel zijn vader hem met een pakje brood op de fiets stappen, maar in de klas kwam hij slechts sporadisch aan. "Ik ging naar het park of zo", zegt hij zelf. "Of van mijn moeders naar mijn vaders huis als die naar zijn werk was."

Hij is vijftien, groot en breed, een grijze Hawaii-blouse. Je zou hem ouder schatten als je niet goed naar zijn gezicht zou kijken. Dat heeft nog de zachte trekken van een kind.

'Dodenflat'

"De school belde om te melden dat hij een aantal keer niet was geweest", vertelt zijn moeder Yolanda. "Ik heb dat aan Bert verteld en die is hem gaan zoeken." Bert: "En natuurlijk probeerden we hem in eerste instantie weer naar school te praten. Maar toen bleek dat Danny niet alleen geen zin meer had in school. Hij had nergens meer zin in. Hier vlakbij is een flat van dertien verdiepingen hoog. De 'dodenflat' noemen ze die. Als er in Breda iemand een eind aan zijn leven maakt, dan is dat namelijk meestal door van dat gebouw te springen. Toen Danny vertelde dat hij geprobeerd had die flat binnen te komen, vond ik het schoolprobleem van ondergeschikt belang."

Dat leek de schoolbegeleider in eerste instantie ook te vinden. Er werd hulp voor Danny gezocht bij het GGZ en er kwam een maatschappelijk werker aan huis om samen met de ouders een plan van aanpak te bedenken waardoor Danny weer gemotiveerd zou worden om naar school te gaan. Uiteindelijk werd besloten dat de jongen, beginnende met af en toe een uurtje, school weer op zou pakken. Danny hield zich aan de afspraak, verscheen de eerste de beste maandag met de beste bedoelingen in de les. "Maar in plaats van hem na een of twee uur weer te laten gaan, hield de leerlingenbegeleider hem meteen de hele dag vast. En toen hij uiteindelijk teleurgesteld weer thuis was, kreeg hij ook nog een mailtje van een klasgenoot. Diezelfde begeleider zou gezegd hebben 'zo, die zien we nooit meer terug'. Toen was de maat voor hem vol."

Danny gooide zijn kont tegen de krib, besloot opnieuw niet meer naar school te gaan en de leerplichtambtenaar werd ingeschakeld. Zowel tegen Danny als tegen zijn ouders werd een proces-verbaal opgemaakt. "Ik heb geprobeerd de rechter duidelijk te maken dat wij alles hadden gedaan wat in onze macht lag om onze zoon op te vangen en te motiveren," zegt Bert. "Maar we werden toch veroordeeld; konden kiezen tussen een geldboete en een opvoedingscursus. Dan voel je je wel even belazerd. Wij zijn goed in staat onze kinderen op te voeden. Het is natuurlijk ook een oneerlijk systeem. Rijke ouders die allebei werken en daardoor geen tijd hebben om zich met het kroost bezig te houden, kunnen gewoon die boete betalen terwijl die een dergelijke cursus waarschijnlijk harder nodig hebben dan wij."

Toch zijn er volgens Evelien Zonnevijlle ook genoeg daadkrachtige ouders die zelf ervoor kiezen de cursus te volgen. "Bijvoorbeeld omdat ze uit principe weigeren de boete te betalen, maar vooral ook vanuit het idee 'baat het niet, dan schaadt het niet'. Iedereen voedt zijn kinderen zo goed mogelijk op, maar sommige kinderen zijn wat moeilijker te hanteren dan anderen. Ouders van kinderen met ontwikkelingsstoornissen of heftige puberteitsproblemen kunnen best wat steun gebruiken."

"Bij het opleggen van een boete gaat het over het algemeen over een andere vorm van verzuim, namelijk luxe verzuim, zoals langer op vakantie gaan en minder om signaalverzuim waarbij sprake is van achterliggende problematiek", zegt justitievoorlichter Annette Dijkstra.

"We hebben die cursus uitgezeten onder het motto 'misschien steken we er nog wat van op' en het moet nu eenmaal", vervolgt Bert. "En het was best gezellig", vult Yolanda aan. Bert: "Met de praktijkvoorbeelden konden we ons echter niet identificeren. Ik moet daar dan wel bij zeggen dat er ook een vrouw meedeed die niet tegen haar zoon opkon en ik denk dat zo iemand er waarschijnlijk wel wat aan heeft gehad. 'Ouders Present' is vooral gericht op het communiceren tussen ouders en kinderen. Bij ons speelden andere factoren een rol."

Zoals? "Danny is begonnen op havo/vwo maar kon dat niet bolwerken. Toen hij naar de mavo moest, ging hij ook nog eens naar een volledig andere klas. Hij was in een neerwaartse spiraal terechtgekomen", zegt Bert. "Althans, wij denken dat dat een rol heeft gespeeld, want tot op de dag van vandaag zegt Danny er zelf nauwelijks iets over."

"Die scholen zijn ook veel te groot", vervolgt hij. "Er zitten duizenden kinderen op zo'n scholengemeenschap en als er eentje uitvalt, dan trekken ze gewoon een blik nieuwe open. Hoewel ik denk dat er ook een heleboel ontspoorde ouders zijn die baat hebben bij 'Ouders Present', vind ik dat ze daar ook eens naar zouden moeten kijken."

Evaluatiegesprekken

Dat vindt Evelien Zonnevijlle ook: "Kritiek op het Nederlandse schoolsysteem is een constant terugkerend thema in de evaluatiegesprekken met de deelnemers", vertelt ze. "Ik denk dat daar best eens aandacht voor mag zijn. Dat neemt niet weg dat wij ook vaak tegen ouders moeten zeggen dat ze zelf ook actief met de school moeten communiceren en ook dat leren we ze in de cursus." - Rest de vraag of je ouders wel strafbaar mag stellen voor het 'vergrijp' van hun kinderen. Evelien vindt van wel: "Onder wiens verantwoordelijkheid vallen de kinderen anders?", zegt ze. "En trouwens, 'Ouders Present' op zichzelf is geen middel tegen spijbelen, maar een onderdeel van een oplossing. In het begin hoorden we wel eens kritiek van ouders die zeiden: 'Mooi is dat, nou zitten wij hier en liggen onze kinderen lekker in bed ons uit te lachen...' Maar de kinderen zelf moeten ook een cursus 'Sociale Vaardigheid' volgen bijvoorbeeld."

Voorlopig worden er in Breda nog twee cursussen gegeven. Of het proefproject ook omgezet zal worden in een vast project is vooralsnog onduidelijk.