Wegwijzer voor kinderen van gescheiden ouders
Recht op aandacht

door Marjolein Hurkmans

Mensen trouwen, mensen scheiden. Het cijfer is bekend: van de drie huwelijken loopt er één mis. En bij een groot deel van die stuklopende relaties zijn kinderen betrokken. Kinderen die hun beschermde leventje in één klap in duigen zien vallen, die geconfronteerd worden met foeterende moeders en scheldende vaders die zich nauwelijks lijken te interesseren voor hun gevoelens. Orthopedagoge Marieke Visser en maatschappelijk medewerkster Lianne van Lith schreven samen met Boukje Overgaauw en Suzan van Apeldoorn voor al die kinderen het boekje 'Bang, Boos, Blij'.

                                                                                                     Illustratie: Dilys de Jong

Lianne van Lith en Marieke Visser hebben een bemiddelingsbureau dat gespecialiseerd is in scheidingsproblematiek. Hoewel beiden afkomstig uit de Raad voor de Kinderbescherming richtten zij zich in eerste instantie toch vooral op de scheidende volwassenen. Zo langzamerhand is die groep echter te verwaarlozen vergeleken met de belangrijkste klantjes van het bureau: de kinderen van ouders die hun huwelijk failliet verklaren.

Want uit ervaring weten zij inmiddels dat kinderen van gescheiden ouders behoefte hebben aan het uiten van hun verdriet en onzekerheid, aan contact met lotgenoten, aan een klankbord. Met het zelfhulpboek 'Bang, Boos, Blij' (uitgeverij Trude van Waarden Produkties) hopen zij hen een flink eind op weg te helpen met het verwerken van de scheiding van hun ouders.

"Het is vaak niet eens zo dat ouders bewust hun kinderen 'verwaarlozen' tijdens een scheiding", legt Marieke Visser uit. "Maar in de praktijk komt het er wel op neer dat ze het te druk hebben met hun eigen beslommeringen en sores om zich bezig te houden met de verwarde gevoelens van hun kinderen. Dat is heel begrijpelijk, ze zijn gekwetst, uit op wraak en de kinderen daarvoor gebruiken, sluipt er dan in."

Uit het boek: Een scheiding is iets tussen grote mensen. Jij kunt daar niets aan doen en het is niet jouw schuld dat het gebeurt.

"Sommigen komen bij ons terecht omdat hun vader en moeder daar zelf het nut van inzien, anderen omdat de rechter dat wenselijk vindt. Bijvoorbeeld omdat er problemen zijn met de omgangsregeling", legt Lianne (39) uit. "We komen er vrijwel altijd uit. Niet voor niets is ons logo een labyrint. Het verschil tussen een labyrint en een doolhof is dat je bij de eerste uiteindelijk altijd de uitgang vindt, hoeveel obstakels je op je weg ook tegenkomt."

Kopietjes

Ondanks de vele kinderen die Lianne en Marieke jaarlijks helpen, zijn er echter nog steeds een heleboel die het zonder bemiddelingsbureau moeten stellen. "En ook voor hen wilden we iets doen", zegt Lianne. "Er was al een uit het Engels vertaald scheidingsboekje voor kinderen maar behalve dat wij dat slecht vonden, werd het ook niet meer gedrukt. Kinderen kregen gewoon een paar kopietjes in de handen geduwd. Dat hebben wij ook gedaan, maar echt lekker zat ons dat niet. Samen met Suzan van Apeldoorn en Boukje Overgaauw hebben we daarom een zelfhulpboek gemaakt; met dik papier, knutseltips en bladzijden die ze zelf kunnen invullen. Die kinderen verdienen namelijk een mooi boek en niet een paar vodjes."

Uit het boek: Papa en mama blijven altijd van jou houden </I><I>omdat jij hun kind bent. Tussen papa en jou en tussen mama en jou zit een onzichtbaar draadje dat er altijd zal zijn. Ook als je niet bij papa of mama bent. En ook al kun je dat draadje soms niet meer voelen, het is er toch! Als jij dat draadje zou kunnen zien, hoe zou het er dan uitzien? Teken het en geef het een kleur.

"De kinderen beschouwen het een beetje als een dagboek", vervolgt Marieke. "Het is ook helemaal alleen voor hen bedoeld. Een volwassene mag weliswaar helpen bij het invullen, maar het hoeft niet. En heel duidelijk staat al in de intro dat kinderen het niet aan hun ouders hoeven te laten lezen als ze dat niet willen. Tijdens de testperiode kwamen we er trouwens ook achter dat veel ouders liever niet hielpen. Ze hadden het er heel moeilijk mee. Het kwam te dichtbij. Ze werden er heel emotioneel van."

Het belang van het kind staat bij Marieke en Lianne voorop. "Hoe we dat het beste invulling konden geven, hebben we in de praktijk moeten leren. Bij de Raad voor de Kinderbescherming krijg je de boodschap het kind zo min mogelijk te belasten, dat het dus in feite beter is niet met hem te praten, maar inmiddels zijn we erachter dat dat grote onzin is. Kinderen vinden het juist fijn dat ze hun verhaal kunnen doen en dat hun gevoelens worden erkend."

Uit het boek: Soms voel je je een tijdlang niet op je gemak bij papa of bij mama in het gezin. Het is zo anders dan vroeger en je wordt er onrustig van. Soms ben je vaker alleen. Soms zorgen papa en mama anders voor je dan vroeger omdat ze zich verdrietig of boos voelen. Soms blijven papa en mama ruzie maken, ook na de scheiding.

"We organiseren ook lotgenotencontact, zijn bezig met het naar Nederland halen van het Amerikaanse project 'Sand Castle', waarbij kinderen samen met leeftijdgenoten een dag lang spelen en praten over de scheiding van hun ouders, en daar hebben ze heel veel baat bij", vertelt Marieke. "Ouders ook trouwens, want als die aan het einde van zo'n dag hun kinderen komen ophalen, worden ze geconfronteerd met wat die nou echt van de situatie vinden. Op grote vellen staan de opmerkingen die kinderen in de loop van de dag hebben gemaakt (anoniem) en dat is voor hun vaders en moeders vaak een openbaring. Want ondanks die anonimiteit gaat het toch vaak om valkuilen waar vrijwel alle scheidende ouders intrappen. Het kind als boodschapper gebruiken naar de ex-partner toe bijvoorbeeld. Kinderen willen dat niet, vinden het vreselijk. Want als je aan papa moet doorgeven dat mama heeft gezegd dat hij onderhand eens de alimentatie moet overmaken of dat je de volgende week niet kunt komen, ben jij de eerste die de kwaadheid over je heen krijgt. Ouders die weten hoe moeilijk hun kind dat vindt, kunnen die fout niet meer onbewust maken."

Mooie dingen

Lianne: "Of dat de ene ouder steeds negatieve dingen zegt over de ander. Dat kunnen kinderen zich ook behoorlijk aantrekken. Jij bent immers het product van allebei en als een van die twee (of allebei) totaal niet deugt, wat ben jij zelf dan nog waard? We besteden daar ook in het boekje uitgebreid aandacht aan: als je ouders uit elkaar gaan, wil dat niet zeggen dat ze ooit heel veel van elkaar hebben gehouden en nooit eens een keer iets leuks samen hebben gedaan. Scheidende ouders vergeten vaak de mooie dingen die ze ooit hebben gedeeld. Voor hun kinderen is het zo belangrijk te weten dat die er ook waren."

Uit het boek: Toen papa en mama van elkaar gingen houden, waren ze van plan altijd bij elkaar te blijven. En jij wilde ook dat jouw papa en mama altijd bij elkaar zouden blijven. Soms gebeurt dat, soms gebeurt dat niet. En als bij elkaar blijven niet lukt, is het logisch dat papa en mama en hun kinderen bang, boos, verdrietig en in de war kunnen zijn. Als papa en mama samen niet verder kunnen, blijft er toch iets heel moois uit de tijd ze samen waren: dat ben jij!