1 op de 5 zwangere vrouwen rookt
Baby en peuk gaan niet samen

door Daphne van Dijk en Foskelien van Goor

Nog steeds rookt 20% van de zwangere vrouwen door. En dat terwijl vandaag, op de Wereld Niet Roken Dag, de campagne 'Kinderen? Stop met roken!' officieel wordt afgesloten. Deze week probeerde de Nederlandse Kankerbestrijding op de valreep met een ludieke actie nogmaals aandacht te vestigen op de noodzaak de sigaretten bij zwangerschap af te zweren.

                                                                                                     Illustratie: Dilys de Jong

Josephine (35) is moeder van twee meisjes van 3 en 10 jaar en een jongentje van 5. Bij al haar zwangerschappen heeft ze gewoon doorgerookt. "Ik ben vier keer zwanger geweest. De eerste keer bleek het kindje na 5,5 maanden niet levensvatbaar omdat het geen hersenen had. De bevalling, die werd opgewekt, was nogal traumatisch. Toen ik weer zwanger werd, was ik zo zenuwachtig en bang, dat de gynaecoloog letterlijk zei: 'Rook maar gewoon door. De spanning en stress die je nu ervaart zal verergeren als je stopt met roken. En dat is slechter voor het kind dan de nicotine'. Na negen maanden kreeg ik een blakend gezonde dochter."

Om die reden besloot Josephine ook bij de volgende twee zwangerschappen gewoon door te roken, ongeveer vijftien sigaretten per dag. "Natuurlijk wist ik wel dat het niet goed was en ik stak met mijn dikke buik nooit een sigaret op waar anderen bij waren. Maar ik was elke zwangerschap zo ontzettend bang. Die peuk bracht verlichting, dacht ik. En er kwam elke keer een gezonde baby uit. Ik weet natuurlijk ook wel dat ik gewoon verslaafd ben", zegt Josephine, die nog steeds rookt.

Kees Boer is gynaecoloog bij het AMC. Zijn patiënten maken een moeilijke zwangerschap door. "Als ze ook nog roken, voelen ze zich vaak enorm schuldig." Toch peinst hij er niet over deze groep met een bestraffend vingertje tegemoet te treden. "Als we hun een schuldgevoel aanpraten, zijn we verkeerd bezig. Als het kind ziek is of sterft, dan kan dat in een enkel geval inderdaad door het roken zijn veroorzaakt, maar meestal is dit niet de enige oorzaak. Veel nuttiger is de aanstaande moeder bewust te maken van de invloed die zijzelf op haar toekomst kan uitoefenen."

Doorverwijzen

Hij vindt het erg jammer dat hij aanstaande moeders die willen stoppen met roken, niet ter plekke kan doorverwijzen. "In Boston (Verenigde Staten) is een ziekenhuis waar de zwangere vrouw die hulp zoekt bij haar stop-poging, een paar deuren verder direct terechtkan. Een soort 'Weight Watchers', maar dan voor rokers. Doordat zij met lotgenoten haar probleem te lijf gaat, is de kans van slagen groter."

Amanda (29) is net zes weken geleden bevallen van zoon Olaf. Ze rookte vanaf haar veertiende. In het begin een pakje per dag en ook toen ze zwanger wilde worden, nog een paar sigaretten per dag. Toen bleek dat Amanda in verwachting was, is ze ook daar abrupt mee gestopt. "Ik vond het wel moeilijk te stoppen, zeker op bepaalde momenten, zoals na het eten of in de kroeg. Maar ik vind de schadelijke effecten voor het kind te groot."

"Kijk, het kind heeft geen keuze en rookt ongewild mee", vervolgt de kersverse moeder. "Ik vind dat je het niet kan maken te paffen. Hoewel ik weet dat het moeilijk is om te stoppen, kan ik me toch nauwelijks verplaatsen in vrouwen die tijdens hun zwangerschap wel doorroken. Ik zou dan ook nooit een sigaret aan een zwangere vrouw aanbieden en er haar ook geen geven als ze erom zou vragen."

De poster van de campagne is confronterend: een wiegje met daarin een uitgedrukte peuk. "Iedereen weet dat roken slecht is, maar slechts weinig mensen zijn zich ervan bewust hoe slecht", stelt gynaecoloog Kees Boer. "De meeste vrouwen weten dat het kindje lichter is bij de geboorte, iets wat door sommigen zelfs als voordeel wordt gezien: 'dan hoef ik er tenminste niet zo'n zwaar kind uit te persen'. Hierna houdt de kennis al snel op. Zaken als gewicht en schedelomtrek kun je meten bij een baby, maar wat zich binnen in 't koppie afspeelt niet. Hiernaar wordt momenteel veel onderzoek gedaan. Vast staat echter dat deze kinderen qua ontwikkeling gemiddeld drie maanden achterlopen op hun leeftijdsgenootjes."

Zowel Amanda als Josephine wist dat een baby kleiner zou kunnen zijn. Maar dat roken nog meer schade veroorzaakt, daar waren ze zich beiden niet van bewust. Josephine: "Ik leefde verder heel gezond. At geen rauw vlees of bepaalde kazen, dronk geen druppel alcohol en heb geen enkele keer de kattenbak verschoond. En ik dacht: 'Nou, dan zijn ze maar wat kleiner door het roken'. Vorig jaar lag mijn jongste dochtertje in het ziekenhuis met longproblemen. Toen was ik wel even bang dat het kwam doordat ik tijdens mijn zwangerschap had gerookt."

Gynaecoloog Kees Boer somt nog even de doemscenario's op voor rokende vrouwen die zwanger zijn. "Van vroeggeboorte, miskramen en wiegendood, waarvan altijd werd gedacht dat ze niets met roken te maken hadden, is het verband nu wetenschappelijk aangetoond", zegt hij "Net als van een groter risico op klompvoetjes of een hazenlip. Extra verraderlijk is dat de vrouw tijdens de zwangerschap niks hoeft te merken. Zij kan zich gewoon heel gezond voelen. Terwijl een foutje in haar ontgiftingssysteem, dat schadelijke stoffen zoals sigarettenrook afbreekt, tot gevolg kan hebben dat de baby bij geboorte niet 200 gram (het gemiddelde bij een rokende moeder), maar zelfs 1285 gram lichter is. Het vermogen deze stoffen af te breken verschilt per persoon en is vooraf niet te voorspellen."

Het veelgehoorde verweer 'ik rook weinig' snijdt volgens hem geen hout. "Weinig is niet per se veilig. Door hun hormoonhuishouding zijn vrouwen gevoeliger voor de schadelijke stoffen in sigaretten dan mannen." Kees Boer, ooit zelf een stevige roker, weet hoe moeilijk het is te stoppen en pleit dan ook voor persoonlijke begeleiding. "Er is veel meer nodig dan alleen een brochure."

Dit laatste sluit naadloos aan bij de campagne 'Kinderen? Stop met roken!' van de Nederlandse Kankerstichting/Koningin Wilhelmina Fonds (KWF), die al in 2001 van start ging. Woordvoerster Cora Honing benadrukt de boodschap: "Hulp zoeken is geen schande. Stoppen is al moeilijk genoeg, laat anderen je daarbij helpen." Want een veelgehoord argument is nog altijd dat het simpelweg niet lukt van de sigaretten af te blijven. Concrete hulp bij het stoppen is bijvoorbeeld een advies op maat, een cursus of zelfs een coach. "Wij hopen dat zoveel mogelijk vrouwen hun zwangerschap aangrijpen als moment om te stoppen. De geboorte van hun kind is voor hen dichterbij dan het risico voor hun eigen gezondheid. Een goede start in het leven is toch wat iedere moeder voor haar kind wenst?"

En steun kan de rokende vrouw met kinderwens nog steeds gebruiken. Na evaluatie van de campagne in 2002 bleek dat een op de vijf vrouwen de gehele zwangerschap door rookt. "Dus ook na 31 mei dit jaar, wanneer de campagne eindigt op de Wereld Niet Roken Dag, zijn we er nog niet. We willen ook de partner van de zwangere vrouw bij de stop-poging betrekken." Want dat die een rol speelt, is zeker, denkt Cora Honing. Zowel de niet-rokende als de paffende partner. "Het is per slot van rekening ook hun verantwoordelijkheid."

Zowel Amanda's als Josephines partner bemoeide zich niet met hun keuzes. "Hij rookt zelf niet en het was nooit een issue", zegt Amanda, die de sigaret voorgoed in de ban heeft gedaan. "Hij vond dat het mijn eigen vrije keuze moest zijn." Die mening was ook Josephines partner, die zelf wel rookt, toegedaan. "We respecteren elkaars keuzes." Toch heeft Josephine besloten deze zomer te gaan stoppen. "Mijn kinderen zijn nu op een leeftijd gekomen dat ze de gevaren van roken leren kennen. Ik wil niet dat ze in hun bed liggen piekeren omdat ze zich zorgen maken over mijn welzijn."

De naam van Josephine is gefingeerd. (www.rookvrijzwanger.nl)