door Daphne van Dijk

Vroeger was het de kerk die de mensen met rituelen begeleidde tijdens de hoogte- en dieptepunten in een leven. Tegenwoordig hebben mensen meer behoefte aan een persoonlijk tintje bij geboorten, huwelijk of begrafenis. Een op maat gemaakte ceremonie.

 Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier

VUGHT - In het kantoor van ritueelbegeleidster Marijke Serné in Vught ligt een stapel boeken op de grond. Ze hebben namen als Een cursus in wonderen. Of Het seizoen knutselboek en Symbolen van het mysterie. Aan de muur hangt een ansichtkaart van Loesje: 'Geniet nooit met mate'. "Ik ben een en al ritueel", zegt Marijke (55) opgewonden. Ze is onlangs oma geworden. "Ik heb meteen na de geboorte een boekje gekocht Het liefste visje van de zee. Mijn kleindochter heeft sterrenbeeld vissen. Vind ik een mooi ritueel om haar dat te geven."

Juist op momenten in het leven dat er emoties spelen als geboorte en overlijden, maar ook pensionering, afstuderen of echtscheiding, hebben mensen behoefte aan orde. "Het zijn gebeurtenissen die je nauwelijks kunt vatten, maar waarbij je wel even stil wilt staan. Ik ga samen met mensen zoeken naar een ritueel, een structuur om een beetje orde te scheppen."

Mensen vragen haar weleens: doe eens een paar ideeën van de hand, maar zo wil Marijke niet werken. "Het is heel gemakkelijk om met dingen aan te komen die werken op het effect. Ik werk omgekeerd. Kijk naar wat iemand voelt en samen zoeken we naar een thema bij de gebeurtenis en welk symbool of ceremonie dat dan weer uit kan dragen."

Kleurplaten

Bijvoorbeeld een echtpaar waarvan hij zijn vrouw ziet als een veertje, zij hem als een rots in de branding. "Bij de bruiloft gaf het bruidspaar koekjes, pindarotsjes, met een veertje weg aan de gasten." Maar een ritueel kan heel breed ingevuld worden. Zoals Marijke onlangs bij een overleden baby deed. Het was een kinderrijke familie en de kleine neefjes en nichtjes hadden natuurlijk gezien dat hun tante zwanger was. "Volwassenen hebben er vaak moeite mee als kinderen naar een begrafenis komen omdat men het vaak niet gepast vindt. Of men wil hen het verdriet besparen. Maar kinderen kunnen er heel goed mee omgaan. In overleg met de ouders heb ik afgesproken dat alle neefjes en nichtjes naar de begrafenis mochten komen. Daar hadden we een tafel met hele mooie kleurplaten neergezet. Al die tekeningen zijn met de kist meegegaan."

In de zomer van 1999 besloten Saskia de Ridder en Ravi Sankaranarayanan te trouwen, maar ze wilden een andere invulling van hun huwelijksdag. "We zijn allebei niet gelovig in kerkelijke zin, maar wilden toch iets extra's dan alleen de ambtenaar van de burgerlijke stand", vertelt Saskia. "Marijke stelde allemaal kritische vragen. Wat we ons bij het huwelijk voorstelden, hoe we de toekomst zagen. Welk thema onze relatie symboliseerde. Ze bood geen panklare ideeën, maar hielp ons op de goede weg."

Op safari

Op die bijzondere dag in juni ging het hele gezelschap na de huwelijksvoltrekking met een bus op safari door de Beekse Bergen, om te symboliseren dat Saskia en Ravi samen ook aan een reis in het leven beginnen. Halverwege de tour stopte de bus bij een grasveldje waar Marijke een verhaaltje vertelde, een artiest speciale klanken op de didgeridoo speelde en de ringen werden uitgewisseld. En er stond een piepklein koffertje in het gras. Ter ondersteuning van het thema, maar ook als symbool voor de bagage die je in het leven meekrijgt.

"We hebben vervolgens twee ballonnen aan elkaar geknoopt omdat wij vonden dat die onze relatie symboliseerden. Ze bewegen onafhankelijk van elkaar op de wind, maar zijn toch met elkaar verbonden", vertelt Saskia. "Alle gasten moesten daarna een los lint aan het touw knopen, ter bevestiging van onze band. Samen hebben we de ballonnen losgelaten."

Natuurlijk hadden Saskia en Ravi deze rituelen ook zelf kunnen bedenken, maar ze wilden graag iemand die de ceremonie begeleidde en een actieve rol speelde. En Marijke Serné weet uit ervaring dat mensen op hoogte- en dieptepunten in het leven soms simpelweg dingen over het hoofd zien. Er moet immers al zo veel geregeld worden.

"Ik heb een keer een vrouw ontmoet die vertelde over de geboorte van haar dochter", zegt Marijke. "Ze wilde er iets speciaals van maken en had voor de gelegenheid een babyfeest gegeven, compleet met catering. Iedereen was erbij, maar de baby lag te slapen. Achteraf had ze een kater. Ze had namelijk graag de baby een duidelijkere plaats gegeven in het feest, maar ze had helemaal niet over nagedacht hoe. Ze was zoals zovelen in de organisatorische kant blijven hangen."

Rituelenbegeleider, je moet er maar opkomen. Als kind wilde Marijke kapelaan worden, "omdat de kapelaan van onze kerk zo mooi kon vertellen en alle handelingen die de katholieke kerk voorschrijft, deed alsof hij het ter plekke uitgevonden had." Maar meisjes kunnen geen kapelaan worden en dus werd Marijke kunstzinnig therapeut.

Mortuarium

Maar de rituelen bleven trekken en Marijke ging theologie studeren. Daar ontstond het idee voor ritueelbegeleiding, omdat tegenwoordig niet iedereen behoefte heeft aan de riten van de kerk. Door ontkerkelijking en individualisering willen mensen hun eigen invulling aan gebeurtenissen geven. "Na mijn studie ben ik in een mortuarium gaan werken, juist omdat je daar heel veel kunt leren van rituelen, zeker bij andere culturen", vertelt ze. "Bij een blijde gebeurtenis vertellen mensen makkelijk wat ze willen, maar rondom de dood is men veel minder open. Ik zat er nu met mijn neus bovenop en heb er waanzinnig veel geleerd."

Inmiddels doet Marijke al zeven jaar aan ritueelbegeleiding. Bijna alle gebeurtenissen vond ze heel bijzonder, maar één sprong er uit. "Een tijdje geleden werd ik benaderd door een groep zussen. Ieder jaar organiseerden zij een zussendag en voor de tiende keer wilden ze er iets speciaals van maken. Maar toen kregen de zussen te horen dat een van hen terminale kanker had. Ze vonden het niet gepast om de zussendag door te laten gaan." Op aanraden van Marijke kwamen ze toch bijeen. "Ze hebben met klei allemaal een beeldje geboetseerd en die aan het eind van de dag tot één gemaakt. Om te symboliseren dat ieder een uniek individu is, maar dat ze toch allemaal één waren. Ik had ook aan iedereen gevraagd een klein cadeautje mee te nemen wat symbolisch is voor de zussendag. Ze hebben elkaar willekeurig cadeautjes gegeven. Achteraf hebben ze me laten weten dat zij en de zieke zus het als een heel mooi en bijzonder afscheid hebben ervaren."

Ook Saskia en Ravi hebben hun huwelijk als heel bijzonder ervaren. "De ceremonie duurde ongeveer anderhalf uur. "Van te voren waren we een beetje bang dat die misschien een beetje te lang was, of dat mensen het te zoetsappig en saai zouden vinden. Maar dat bleek absoluut niet het geval. Iedereen vond het heel bijzonder en intiem; echt iets dat bij ons past."