UTRECHT - "De verhouding tussen ouders en hun betaalde oppas is bijzonder dualistisch", zegt Eline Nievers. Zij weet waar ze over praat, want vorige week promoveerde ze aan de universiteit van Utrecht op de relatie tussen papa, mama en hun ingehuurde babysitter. 'We moeten haar koesteren' is de titel van haar proefschrift. En in feite zegt dat precies waar het uiteindelijk om draait. Zowel ouders als oppas koesteren elkaar. De ouders vooral omdat ze erg gelukkig zijn met iemand die bereid is in deeltijd voor hun kinderen te zorgen, de oppas omdat ze gehecht is aan 'haar gezin'. Zoals één van de geïnterviewden in het bijbehorende boek zegt: "Het zijn ook een beetje mijn kinderen."

Het dubbele zit hem dan ook vooral in het feit dat de overeenkomst tussen ouders en oppas toch ook een zakelijke kant heeft. Hoe liefdevol de oudere dame of studente - de meeste oppassen zijn oftewel jonger dan 27 of ouder dan 47 jaar - de kinderen ook opvangt, ze dient er ook voor betaald te worden. "En dat begrijpen ouders best", zegt Eline, "maar eigenlijk willen ze het niet weten. Voor hen zijn de kinderen zo waardevol dat ze bijna verwachten dat iemand puur uit liefde voor hen wil zorgen. Ze willen daar eigenlijk niet te veel voor betalen omdat ze dan het gevoel hebben dat de oppas het alleen voor het geld doet."

Afspraken

En hoewel de meeste oppassen het pijnlijk vinden dat ze een lager uurloon krijgen dan de werkster, zijn zij niet echt in staat om te onderhandelen over hun salaris. "Ook zij zijn immers betrokken bij de emotionele kant van hun werk. Voor zowel oppas als ouders is sfeer en gevoel belangrijker dan harde afspraken."

Tracey heeft verschillende oppasgezinnen. Bij sommige werkt ze op vaste dagen, andere staat ze bij als een vliegende keep. "Ik krijg overal een ander uurloon", vertelt ze. "Ik laat het bedrag afhangen van de ouders. Wat is goede zorg voor hun kinderen waard? Bij sommigen is dat bitter weinig. Dat zijn niet de mensen die bovenaan mijn lijst staan. En als ze klagen dat ik zo vaak niet kan, dan denk ik bij mezelf dat ze niet moeten verwachten dat ze voor een dubbeltje op de eerste rang kunnen zitten."

De meeste werkende ouders willen het liefst een oppas aan huis. Goede babysitters zijn echter met een lantaarntje te zoeken en de horrorverhalen over lief lijkende dames die baby's dood schudden, stiekem knijpen of seksueel misbruiken, maken de zoektocht er niet makkelijker op. Zelf hadden we ooit een oppas die de hele dag in bad zat en waterpijp rookte, terwijl de kinderen met roodbetraande oogjes van de rook zichzelf moesten vermaken, we hadden er een die erin slaagde ieder elektrisch apparaat in huis te molesteren en eentje die manisch-depressief bleek.

De afgelopen vier jaar was er dan uiteindelijk een oppas die met het gezin vergroeide. Omdat die in maart op wereldreis gaat, hebben we nu tijdelijk een vervangster nodig. Een proefschrift als dat van Eline komt dan ook als een geschenk uit de hemel.

"Ik heb voor mijn onderzoek met 20 gezinnen gesproken die een oppas in huis hadden", vertelt ze. "Dat waren dus allemaal mensen bij wie het goed ging, anders was die oppas er niet meer geweest. Daar zijn ouders heel stellig in. Ze zien veel door de vingers om de lieve vrede te bewaren, maar zo gauw ze de indruk hebben dat hun kinderen gevaar lopen, is het afgelopen. Dan is er ook geen ruimte meer voor een gesprek. Ook ik ken wel die verhalen van mishandelende oppassen, maar die ben ik zelf dus niet tegengekomen.

Wat mij echter verbaast, is dat ouders, ondanks de angsten die ze hebben, zo weinig onderzoek doen naar degene die ze in huis halen om voor hun dierbaarste bezit te zorgen. Ze vragen nauwelijks naar referenties bijvoorbeeld, gaan alleen af op hun intuïtie. Als ik kinderen zou hebben en een oppas zou zoeken, zou ik het veel zakelijker aanpakken.

Ik sprak bijvoorbeeld met een vader die graag een paspoortnummer wilde van de oppas, maar dat niet kreeg en daar dan ook niet verder over doorzeurde."

"Ouders willen niet argwanend zijn ten opzichte van de oppas. Als er al iets van argwaan bestaat dan drukken ze dat weg, want achterdocht zou immers duiden op een gebrek aan vertrouwen en juist in de relatie tussen ouders en oppas is vertrouwen van beide kanten heel belangrijk. Een oppas zei bijvoorbeeld dat op het moment dat ze de indruk had dat er ergens een verborgen camera hing, zij haar biezen zou pakken."

Ouders en oppas balanceren op een evenwichtskoord tussen vriendschap en zakelijkheid. "En daar komt ook de onzekerheid vandaan die ervoor zorgt dat geen van beide partijen echt duidelijk durft te maken wat er precies gewenst is.

Zoen

Een moeder die ik interviewde, vindt het bijvoorbeeld vervelend dat de oppas haar zoontje op de mond zoent en een ander ergert zich aan de dure cadeaus die haar babysitter voor het kind meeneemt. Sommige ouders struikelen als ze uit hun werk komen over de rommel of worden geconfronteerd met hoge telefoonrekeningen. Hoewel het ze ergert, klagen ze er niet over. De minpunten in de marge nemen ze voor lief, omdat ze maar niet kunnen besluiten of de oppas een huisvriendin is die hen een gunst verleent of een werkneemster aan wie je eisen mag stellen. Zolang het kind veilig en gezond is, stappen ze over de andere ergernissen heen."

"Dat de oppas over het algemeen onderbetaald wordt, speelt daar zeker ook een rol bij. Iemand die je een zakcentje geeft in ruil voor een dienst, behandel je niet hetzelfde als iemand die je een salaris betaalt."

"Ik vind moeders moeilijke mensen", zegt oppas Tracey. "Dan ben je met haar kinderen naar de speeltuin geweest en kom je om zes uur binnen en dan moppert ze dat ze al een uur thuis is. 'Dan betaal je dat laatste uur maar niet', zeg ik dan, maar eigenlijk vind ik het heel idioot dat ze niet waardeert dat ik haar kinderen een leuke middag heb bezorgd. En soms krijg ik 'smorgens ook een briefje in de hand gedrukt met de namen van kinderen die ik tussen de middag ook mee naar het huis moet nemen omdat hun eigen moeders of vaders er niet zijn. Heb ik plotseling zomaar een oppasgezin van zes koters. Eigenlijk zou ik daar dan best extra voor betaald mogen worden."

Ze zucht. "Maar dat gebeurt natuurlijk niet. Ik heb een keer een bloem in een jampotje gehad van een vrouw wier dochter maandenlang met mijn oppaskindjes mee lunchte. Toen dacht ik bij mezelf 'steek die maar in je...'"

Eline geeft ons de nodige tips voor ons nog te voeren sollicitatiegesprek met ene Rosalie, die we van internet hebben geplukt. Ze bood zich aan als goede fee die lieve elfjes zocht, vertellen we. "Zie je wel dat je voor pure emotie gaat", zegt ze. "Ik zou iedereen aanraden meteen bij het eerste gesprek een aantal duidelijke afspraken te maken."

"Denk eerst zelf goed na over wat je precies wilt. Wil je vriendinnen worden of wil je eisen kunnen stellen. Wat ga je betalen, wat betaal je door en als je bepaalde opvoedingsafspraken wil maken - bijvoorbeeld niet meer dan één snoepje per dag - doe dat dan meteen.

Om gevoelens van onzekerheid -bijvoorbeeld over de betrouwbaarheid van je oppas of over wat je nou wel en niet tegen elkaar kunt zeggen- te voorkomen, schroom niet te vragen naar referenties, opleiding, werkervaring. Of zet een aantal afspraken op papier, zodat je je ergens op kunt beroepen als het mis gaat."

Rosalie heeft geen referenties, maar vertelt met ontroerende eerlijkheid over haar vriendje en hoe ze hem heeft leren kennen. Ze praat over de opleidingen die ze heeft gevolgd en geeft zelfs haar vorige adressen door. Ze bekijkt met enthousiasme de tekeningen van het kroost en om eerlijk te zijn, zijn wij allang blij dat we in een dorp waar de helft van de inwoners op zoek is naar een babysitter, er betrekkelijk snel een gevonden hebben die betrouwbaar genoeg lijkt. Met dank aan Eline maken we wel meteen duidelijke afspraken over de betaling. En natuurlijk zetten we die op papier, ooit.