Zon, zee en sex
Jongeren vrijen onveilig

door Mirjam Brinks

Bang voor hiv, aids, chlamydia, syfilis of een andere seksueel overdraagbare aandoening (soa) zijn we in Nederland niet meer. Althans dat zeggen de cijfers. Het aantal geslachtsziekten is de afgelopen drie jaar zo explosief toegenomen dat het niveau van de jaren tachtig, toen de aids-campagnes begonnen, is bereikt. Sinds 2000 is het aantal hiv-besmettingen met 130 procent toegenomen. Het aantal gevallen van syfilis met 118 procent en chlamydia en gonorroe met 62 procent. "Zeer zorgelijke cijfers", meent de Stichting soa-bestrijding. "Ze laten duidelijk zien dat steeds meer mensen onveilig vrijen."
                                                                                                     Illustratie: Dilys de Jong

Met de zomer voor de deur staan de jongeren in de startblokken om, ver weg van ouders, eens even lekker de bloemetjes buiten te zetten. Feesten, drinken, maar vooral seks staan hoog op het verlanglijstje van de vakantievierders. Bijna de helft van de Nederlandse jongeren heeft in de zomer een vakantieliefde, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam. Een op de drie heeft met deze zomerliefde geslachtsgemeenschap, een even groot aantal heeft tijdens een vakantie zelfs met meerdere mensen seks. Zo'n dertig tot veertig procent vrijt onveilig.

Zo ook de 18-jarige Johan die met een groep vrienden deze zomer naar Terschelling vertrekt. "Ik heb het eerlijk gezegd nog nooit veilig gedaan. Ach, ik ben nog jong en ik vrij toch alleen met meisjes die het nog niet zo vaak hebben gedaan." Vriendje Danny (19) sluit zich hierbij aan. Al geeft hij wel toe dat het dom is. "Maar ik vind het zo stom om een condoom bij me te hebben, dan lijkt het net of ik erop uit ben."

Jonge vrouwen reageren duidelijk minder laconiek op de vraag of ze veilig vrijen. Marieke (17) lacht verlegen en zegt dan: "Ik ga met vriendinnen met vakantie naar Blanes in Spanje. Mijn vader heeft condooms voor me gekocht en die moet ik meenemen. Ik heb wel tegengesputterd, want ik wil eigenlijk liever niet dat mijn ouders weten dat ik al met een jongen naar bed ben geweest. Ik heb dus net gedaan alsof ik ze niet nodig heb, maar dat hielp niet. Hij stopt ze toch in mijn koffer." De 18-jarige Anneloes vindt het de normaalste zaak van de wereld dat ze veilig vrijt. "Als een jongen het niet met condoom wil, dan gebeurt het gewoon niet", zegt ze vastbesloten.

Zwanger

De meiden zijn echter banger om zwanger te worden dan om een geslachtsziekte op te lopen. "Aids krijgen toch voornamelijk homo's", reageert Anneloes, die eraan toevoegt: "Natuurlijk weet ik wel dat er meer soa's zijn, maar eerlijk gezegd weet ik niet precies wat de kenmerken en de gevolgen van zo'n besmetting zijn."

Jos Poelman : 'Tieners vinden het moeilijk om condooms te kopen'

Jos Poelman, projectleider jongeren bij de soa-stichting, denkt dat de tieners wel beseffen dat ze veilig moeten vrijen, maar dat ze het vooral erg moeilijk vinden om condooms te kopen. "Daarnaast verwachten velen niet dat ze tijdens de vakantie met iemand naar bed gaan. Als het dan toch gebeurt, hebben ze geen voorbehoedsmiddel bij de hand."

De zorgwekkende soa-cijfers lijken aan te tonen dat we in ons land terug zijn bij de seksuele revolutie van de jaren zestig. Toen maakte ook niemand zich druk om de seksueel overdraagbare aandoeningen. En van hiv en aids had toen nog niemand gehoord. De omslag kwam begin jaren tachtig. Toen bleek dat aids niet alleen een homoziekte was. "Seks werd een beladen begrip en vrijen minder onbezorgd", zegt Jan van Bergen van de Stichting soa en tevens huisarts in Amsterdam-Zuidoost.

"Het seksuele gedrag van de gemiddelde Nederlander veranderde in de jaren tachtig vrij radicaal onder invloed van aids. Velen vonden seks vanaf dat moment maar gedoe en associeerden het met ziekte en dood. Opeens kon je doodgaan aan iets dat 'vroeger' alleen maar leuk was."

Nederland telt volgens schattingen van het Aids Fonds op dit moment tussen de 13.000 en 18.000 mensen met hiv. Vorig jaar waren er 5440 mensen met aids. Terwijl het merendeel van de besmette mensen man en homo is, neemt het aantal besmette vrouwen en hetero's de laatste jaren steeds verder toe.

De piek van de angst voor aids lag rond 1987; begin jaren negentig verdween de paniek een beetje. "Mensen leken eraan te wennen dat aids bestond. Bovendien bleek in die tijd ook dat aids met name beperkt bleef tot de risicogroepen", zegt Van Bergen.

Medicatie

Voor de jongeren van nu is aids een ver van hun bed show. Het merendeel denkt nog altijd: 'mij overkomt dat niet.' Bovendien vinden met name jongens het vrijen met condoom niet prettig, zo blijkt uit de vrij veilig monitor van de Stichting soa. Volgens Poelman is de angst voor een hiv-besmetting de laatste jaren ook minder geworden doordat er medicatie is. "Aids is beter behandelbaar en niet meer per definitie dodelijk."

Jan van Bergen: 'Jongeren moeten zich bewust worden van de gevaren van veilig vrijen'

De Stichting soa legt in de komende vrij veilig-campagnes de aandacht vooral op geslachtsziektes als chlamydia, syfilis en gonorroe. "Met name de generatie die nu net seksueel actief wordt, weet vaak niet wat die overdraagbare aandoeningen inhouden", zegt de arts. De gevolgen van bijvoorbeeld chlamydia, op dit moment in ons land de meest voorkomende soa, worden nogal eens onderschat. Naar schatting hebben 60.000 Nederlanders tussen de 15 en 25 jaar chlamydia. Bij zeker 1000 van hen leidt het tot onvruchtbaarheid en bij enkele honderden tot buitenbaarmoederlijke zwangerschappen. "Het vervelende aan deze infectie is dat je er niets van hoeft te merken. Meestal weet je dan ook niet dat je het hebt. Pas op het moment dat je begint te denken aan kinderen en niet zwanger kunt worden, kom je erachter dat chlamydia, vaak jaren daarvoor al opgelopen, de oorzaak kan zijn", zegt Van Bergen.

De arts pleit dan ook voor een grootschalig onderzoek naar deze soa. "Tegenwoordig kun je behalve via een test, veelal een uitstrijkje, heel eenvoudig testen of je chlamydia hebt. Het is al voldoende om een potje urine naar het laboratorium te sturen." Chlamydia is volgens de huisarts, net als vele andere soa's, goed te behandelen, als je er maar op tijd bij bent. Van Bergen: "Ondanks alle goede behandelmethoden is het zaak dat ook de nieuwe generatie seksueel actieven bewust wordt van de gevaren van onveilig vrijen."