Op 12 mei 1907 werd in de Verenigde Staten de eerste moederdag gevierd waarna het fenomeen zich snel over de wereld verspreidde. Want die ene dag in het jaar, hoeft mama niets te doen, krijgt ze ontbijt op bed, cadeautjes en een dikke knuffel van de kinderen. Of toch niet?

Mijn Moeder en ik!
door Daphne van Dijk

AMSTERDAM/UTRECHT - Moeder ben je 24 uur per dag, 365 dagen per jaar. "Als moeder heb je nooit vakantie of een vrije dag", zegt Ineke Strouken van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur. "En één keer per jaar krijg je daar wat voor terug. Dan wordt er bij stil gestaan. Moederliefde is natuurlijk niet vanzelfsprekend."

Charlotte Bloem en dochtertje Sierra. "Mijn moeder en ik zijn ook vriendinnen."

In de loop der jaren is de viering op de tweede zondag in mei behoorlijk veranderd, stelt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur. En dus gingen we naar Artis, waar ieder kind wel eens met zijn moeder is geweest, om te vragen hoe u moederdag viert. En natuurlijk wat uw moeder voor u betekent.

Begin vorige eeuw leefde er in het Amerikaanse West-Viginia ene Ann Jarvis. Haar moeder stierf op 9 mei 1905 en Ann vroeg zich na haar dood af of ze wel genoeg had gezegd dat ze van haar hield. Ze besloot moederdag in te stellen, een dag waarop je moeder eert zodat je achteraf geen spijt hebt dat je dingen niet hebt gezegd. De eerste moederdag was op 12 mei 1907.

Langzaam verspreidde het idee van moederdag zich over de Westerse wereld. In 1924 werd in Nederland de eerste moederdag gevierd. "In Den Haag en Amsterdam was het de gewoonte dat banketbakkers een taart aanboden aan vrouwen die net moeder waren geworden. En in Rotterdam deelde de Koninklijke Maatschappij voor Land- en Tuinbouw in de arme wijken tulpen uit aan kinderen opdat ze die aan hun moeder konden geven."

Maar al snel kwam er een smet op moederdag. "De nazi's gebruikten moederdag om de Duitse moeder te eren", vertelt Ineke Strouken. "Zij werd gezien als de spil van het gezin, de opvoedster van het Germaanse ras. Daar kreeg ze zelfs medailles voor!"

Het duurde tot de jaren vijftig voordat moederdag weer werd gevierd in Nederland. "Moeder werd toen neergezet als een vrouw die niet hoefde te werken buitenshuis, die het gezellig maakte voor de kinderen en met een kopje thee klaar zat als ze uit school kwamen. Moederdag werd weer de ideale voedingsbodem om haar rol in het gezin te eren."

"Families bestonden vaak uit heel veel kinderen. En op die dag werd mama verwend en hoefde ze niets in het huishouden te doen. Ze kreeg veel zelfgemaakte cadeautjes of nuttige dingen als een pannenlap of puddingvorm. Of kinderen gaven goede voornemens. Dat ze zelf die dag hun oren wasten of extra lief zouden zijn."

Ineke Strouken: "Als moeder heb je nooit vakantie."

In de jaren zeventig en tachtig is dat volgens Ineke Strouken weer veranderd. Moederdag wordt commercieel uitgebuit en er zijn geluiden te horen dat het toch elke dag moederdag is? Inmiddels is de tweede zondag in mei weer in ere hersteld. "Het wordt weer gevierd. En er is een verschuiving van het traditionele ontbijt op bed naar een brunch buitenshuis. Alleen de allerkleinsten maken nog een knutselwerk of tekening voor mama op school. En meestal wordt er door de kinderen een verwencadeau gekocht als een zeepje, parfum of badschuim."

Op de kinderboerderij is een ware geboortegolf gaande. Tussen de dartelende lammetjes, geitjes en kalfjes loopt Charlotte Bloem (28) met haar dochter Sierra. Moederdag, daar doet Charlotte niet aan. Zondag komt Charlotte's moeder langs, maar niet omdat het moederdag is. "Ze komt elke week langs dus dan is het elke week moederdag!"

"Mijn moeder heeft haar moeder verloren toen ze twaalf was en daardoor heeft ze heel weinig kunnen delen met haar. Dingen als de zwangerschap, de geboorte, samen genieten van de kinderen. Ik denk dat wij juist daardoor een heel bijzondere band hebben. Aan de ene kant zijn we heel erg vriendinnen, aan de andere kant heel erg moeder en dochter, want er blijft natuurlijk een leeftijdsverschil tussen ons. Ik heb niet dezelfde wijsheid die zij heeft. Je hoeft niet alles aan te nemen, maar soms is het nuttig te luisteren naar een moeder die alles al een keer meegemaakt heeft, die de opvoeding relativeert en handige tips heeft."

Voor Charlotte is haar moederschap een dagtaak en daarin lijkt ze ook op haar moeder. "We zijn van de ouderwetse stempel. Het is bijna uniek tegenwoordig als je bewust fulltime voor het moederschap kiest, hoewel ik ook in een luxe positie verkeer dat dat mogelijk is. Mijn moeder deed ook geen betaalde arbeid nadat ik geboren werd - ik ben enig kind - en dat deed ze geweldig. Mijn generatie is opgegroeid met het idee dat je financieel onafhankelijk moet zijn maar mijn moeder zegt altijd dat je moet doen wat je zelf prettig vindt. En dat is in mijn geval niet de zorg aan anderen uitbesteden."

Helpen met huishouden
Bij de guanaco’s (een soort lama’s), naast de kooi waar chimpansee Amber haar baby Wakili klimlessen geeft,bakkeleien Renske (11) en Bauke (13) Meints over hun moederdagcadeau. Bauke: „We maken een ontbijt op bed en geven een vaas of zo.” Renske: „Nee joh, ze wilde een aardappelschilmesje of een waterkan. En dat ontbijt maakt mijn vader.” Moeder Meints staat op gepaste afstand als haar kinderen over haar praten. „Ze is heel aardig en lief, maar strenger dan vader.” En Bauke en Renske balen af en toe van de beeldschermregels. „Ze is niet altijd aardig als het gaat om computeren en tv-kijken”, legt Bauke uit. „Doordeweeks mogen we namelijk geen tv kijken en per dag helaas maar één uur computeren.” Toch kan moeder Meints een gezellige dag tegemoet zien. Want de kinderen zijn van plan extra veel te helpen met het huishouden. Bauke: „We hebben normaal een afwasrooster. Maar dat geldt dus niet op moederdag!”

Met z'n allen naar (overgroot)moeder
Overdag gaan Henny en Simon Karsenbarg morgen naar de 87-jarige moeder van Henny. „En daar zullen de rest van de kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen ook komen”, legt Simon (73) voor de broedende ooievaars uit. Zijn kleindochter Femke (4) kijkt aandachtig. „Vroeger moesten wij naar mijn moeder toe op die dag. Het was echt een traditie. Nu is het veel minder een verplichting.” Zijn moeder is inmiddels overleden. „Maar ze betekende veel voor me en was heel zorgzaam. We mochten altijd meer van haar dan van mijn vader. Zoals ’s avonds nog buitenspelen. We waren met een gezin van zes jongens. Mijn moeder zorgde voor eten en drinken en wij voedden elkaar op in een heel klein huisje in Amsterdam-West. Mijn vader was streng, maar er moet er natuurlijk een de baas zijn met zes jongens!” Henny lachend: „Wij waren thuis met drie meiden, maar bij Simon thuis deden de mannen meer in het huishouden dan wij.” Het leuke aan moederdag vind Henny (66) op school gemaakte cadeautjes of een mooie tekening van een van de kleinkinderen. Over haar eigen moeder zegt Henny: „Ze is heel belangrijk voor me. We hebben altijd goed contact. Wij komen uit een sterk geslacht. Zowel mijn moeder als haar broer rijden nog auto. Als ze dan soms samen rijden, zegt ze naderhand altijd: „Ik ga niet meer bij Jan in de auto zitten, hoor!”

Ik denk iedere dag aan haar
Zijn eigen moeder belt hij zondag en verder viert Jorg Kuijt (33) moederdag vooral met de moeder van hun zoon Finnian (1,5). „Haar een beetje verwennen met cadeautjes en ontbijt op bed en natuurlijk heel lief zijn. Hoewel ik dat sowieso wel ben”, vertelt Jorg die in de buurt van de dierentuin woont en met Finnian even langs wipt. Het is een dilemma waarmee meer stellen kampen. Naar welke moeder of oma gaan we? „Zowel mijn moeder als de moeder van mijn vriendin wonen ver weg. Praktisch is dat nogal een gedoe. Dan ben je de hele dag bezig met rijden en bezoekjes afleggen.” Hij ziet zijn moeder niet zo vaak als hij zou willen, maar heeft wel een redelijk goede band met haar. „Mijn moeder is een heel lief mens.” Omdat er dit jaar geen bloemen of cadeautjes die kant op gaan, grijpt Jorg graag de kans aan om zijn moeder vandaag in de krant te eren. „Laten we het erop houden dat ik elke dag aan haar denk en dat het daarom voor mij elke dag een beetje moederdag is!”

Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier