door Marjolein Hurkmans

VALKENBURG - Geweld binnen het gezin; daarbij denken we stelselmatig aan de mishandeling van vrouwen en kinderen. Toch is fysieke en psychische onderdrukking niet voorbehouden aan mannen. Steeds vaker worden zij zelf het slachtoffer van de driftbuien van hun geliefde. Cijfers zijn echter niet voorhanden. Een man die bij ieder echtelijk conflict hardhandig op zijn plaats wordt gezet, houdt daar namelijk zijn mond over. Hij doet geen aangifte bij de politie en verzint nog vaker dan een vrouw in een soortgelijke situatie een smoes over die grote blauwe plek . "Je wilt toch niet uitgelachen worden", zegt Sjoerd. "En wie gelooft er nou dat een stoere vent zich door een vrouw laat mishandelen?"

'Hij is zo lief voor de kinderen' en 'Hij heeft altijd spijt de volgende dag'. De 35-jarige Sjoerd uit Valkenburg (foto) ergert zich dood aan dergelijke teksten op voorlichtingsposters en in campagnes met betrekking tot mishandeling in de huiselijke kring. Want de mishandelaar is niet altijd een man. Soms is het juist de vrouw die haar partner met fysiek en psychisch geweld probeert te vernederen. Sjoerd weet waarover hij praat. Zes jaar lang was hij het slachtoffer van de buien van zijn echtgenote.

Hij herinnert zich nog de eerste klap. "We waren in mijn keuken, woonden nog niet samen en ik zat op de vuilnisbak. Er ontstond een meningsverschil. Plotseling geeft ze me een klap en stormt de deur uit. Ik bleef verbijsterd achter en heb haar vervolgens opgebeld. Nee, niet om verhaal te halen, maar om te vragen of ze zich alweer beter voelde."

Psychologe Maja Jeffkins (foto onder) vindt het een kenmerkende karaktertrek voor iemand die binnen een relatie wordt mishandeld. "Of de geslagene nu een man is of een vrouw, het gaat vrijwel altijd om iemand met een groot verantwoordelijkheidsgevoel", legt ze uit. 'Hé, ik krijg een klap; het zal wel aan mij liggen. Ze heeft natuurlijk een slechte dag. Morgen nog maar beter mijn best doen een aardige man te zijn'. Maar als je één klap accepteert, is er een grens overschreden. Daarna volgen er meer. Je hebt dan namelijk te doen met iemand die zijn woede niet kan beheersen, die zich niet op een normale manier kan uiten. En dan kun jij nog zo aardig en begrijpend zijn, het wordt alleen maar erger. Je bent nooit leuk en lief genoeg."

Sjoerds beklemmende relatie is inmiddels anderhalf jaar geleden verbroken. Hij hangt ontspannen op een stoel. Een aantrekkelijke man van halverwege de 30, zwart overhemd, donkere broek. Een beetje het snelle type met een hip horloge en het laatste model mobieltje. Bepaald geen watje. Niet iemand van wie je je voorstelt dat hij zich door wie dan ook laat slaan of uitschelden, laat staan door zijn eigen vrouw.

Uitgelachen

"Dat is over het algemeen ieders eerste reactie", geeft hij toe. "Als ik mijn verhaal al ooit tegen iemand vertel, kijken ze me alleen maar verbijsterd aan... Jij?, zo'n stoere vent? Maar ik ben echt de enige niet. Er moeten veel meer mannen zijn die in een dergelijke situatie zitten. Ze durven er alleen niet voor uit te komen, zijn bang uitgelachen te worden. Ik heb bijvoorbeeld ook nooit aangifte van mishandeling gedaan. Hoe denk je dat de politie met me omgegaan zou zijn? 'Dus uw vrouw slaat u, meneer? En wat doet u haar dan aan?' Die kant zou het meteen zijn opgegaan. Wie gelooft dat een stoere volwassen man 's nachts huilend wakker wordt, omdat hij in zijn slaap nog steeds zijn vrouw hoort schreeuwen en voelt slaan?"

"Ik hield zo intens veel van haar dat ik er alles aan wilde doen om haar gelukkig te maken. En ik bleef het maar fout doen. In het begin verontschuldigde ze zich nog na iedere scène, zei dat het aan haar jeugd lag. In een later stadium gaf ze mij de schuld. Ik was een klootzak en verdiende een dergelijke behandeling. Als iemand maar vaak genoeg zegt dat je een klootzak bent, ga je het vanzelf geloven."

Volgens psychologe Maja Jeffkins de standaard-gedachtekronkel: "Mishandeling draait niet om de klappen, het is een vorm van chantage. Degene die geslagen wordt, krijgt automatisch een schuldgevoel. Je houdt toch van die ander, wat doe je dan iedere keer verkeerd? Je plaatst de ander in de slachtofferrol, die kan er ook niks aan doen, het zijn haar emoties die haar parten spelen en alleen jij kan haar helpen dat te overwinnen. Je wilt haar redden."

Sjoerd: "En tussen de ruzies door waren er natuurlijk ook gelukkige momenten. Hoe dieper de dalen, hoe hoger de pieken. Dan kwam ik thuis en dan zag ik haar in elkaar gedoken op de bank zitten met een grote trui om haar knieën getrokken en dan stroomde ik vol met liefde en warmte. Dan vond ik het zo erg dat ze het zo moeilijk met zichzelf had. Ik vond het nooit erg voor mij. Ik verdiende niet beter en op de momenten dat het gebeurde dacht ik ook alleen maar: 'mooi, hebben we het weer voor even gehad. Kunnen we weer verder met leven'."

Illusie

De gelukkige periodes in de relatie tussen Sjoerd en zijn vrouw werden steeds korter en de drama's volgden elkaar in een razend tempo op. "Het fysieke geweld vond ik trouwens niet eens het ergste", zegt hij. "Het schelden en schreeuwen raakten me meer. 'Ik haat je.... ik haat je...', riep ze dan. 'Je hebt het er zelf naar gemaakt'. Natuurlijk was en ben ik fysiek sterker. Maar ik heb nooit teruggeslagen. Niet dat ik Onze Lieve Heer ben, maar geweld gebruik ik niet. Soms vraag ik me ook wel eens af waarom ik het zo lang heb volgehouden. In het begin van een relatie denk je dat je iemand kan veranderen. Dat is een illusie. En je raakt ook gewend aan het geweld. Op je sodemieter krijgen wordt een gewoonte, een onderdeel van je relatie. Je gaat het missen als het over is, hoe raar dat ook klinkt."

"Veel mensen hebben moeite met de liefde", verklaart Maja Jeffkins. "Ze denken dat echte liefde spannend en dynamisch moet zijn. Dat is echter een misvatting. Eigenlijk is serieus wederzijds houden van zelfs een beetje saai. Woede en ruzies binden als staal, liefde en warmte binden niet. Want als er echte liefde tussen twee mensen is dan valt er namelijk nooit iets uit te praten en goed te maken. Dan weet je toch wel dat het goed zit. Het is heerlijk bij elkaar te zijn, maar het is geen bittere noodzaak. Conflicten daarentegen moeten worden uitgewerkt. Daar heb je elkaar bij nodig. Al dat hectische gedoe werkt op den duur verslavend. Je wilt continu bevestigd worden in je vermogen het goed te kunnen maken met die ander."

Het huwelijk van Sjoerd duurde zes jaar. "Op een dag kleedde ik me op mijn werk om. Een collega zag de bloeduitstortingen op mijn arm. 'Wat is er met jou gebeurd?', vroeg ze. Ik verzon een leugen, mompelde iets over een tafelpunt. Op dat moment realiseerde ik me dat er iets heel erg mis was in mijn leven. Dat ik de waarheid niet durfde te vertellen, opende mijn ogen voor het feit dat mijn relatie met mijn vrouw niet normaal was."

Na dat incident, lagen hij en zijn vrouw 's avonds in bed. "En toen zei ze 'ik hou helemaal niet van jou. Ik heb nooit van je gehouden'. Ik ben uit bed gestapt en heb gezegd: 'okay, dan ga ik nu weg.' En dat heb ik ook gedaan. We hebben nog een verzoening geprobeerd. Ik heb drie kinderen en ik had het gevoel dat ik misschien niet hard genoeg mijn best had gedaan om mijn huwelijk te redden. Ik voelde me schuldig. Moesten zij de dupe worden van het feit dat ik zo'n rotvent was dat hun moeder me zo moest behandelen? We zijn één weekend samen geweest. Toen ontstond er een conflictje, zoals gewoonlijk over iets onnozels. Dat ik een tweede pak melk had opengemaakt, terwijl er nog een halfvol pak in de koelkast stond ofzo. Ze kwam op me af, ik zag die verstrakte kaken en ik dook in elkaar. Toen besefte ik dat het echt over was, dat dit niet langer kon."

Therapie

Hij begon een nieuw leven, stortte zich op zijn werk. "En ik ging in therapie. Dat is echt belangrijk als je te maken hebt gehad met huiselijk geweld. Je moet leren dat niemand het recht heeft je te slaan of uit te schelden, wat je ook doet. Als je de mishandelingen niet een plaatsje kan geven, blijf je de rol van slachtoffer uitstralen en dan zal je in een nieuwe relatie hetzelfde overkomen. Want ik geef niet alleen mijn ex de schuld van onze geëscaleerde situatie. Ik was zelf ook schuldig. Ik doe mensen te graag een plezier, heb altijd moeite gehad met het doen van de dingen die alleen mezelf gelukkig maken. Als ik als kind iets verkeerd deed, vond ik het mijn verdiende loon als ik werd bestraft."

"Inmiddels ben ik zo ver dat ik mijn verhaal in een 'ladenkastje' heb kunnen stoppen. Af en toe trek ik een laatje open en dan denk ik erover na en daarna doe ik het snel weer dicht. Daarom kan ik er nu ook over praten. En ik vind dat belangrijk omdat ik andere mannen duidelijk wil maken dat je geen watje bent omdat je vrouw je slaat, maar wel wanneer je er in een later stadium niet voor uit durft te komen. Alleen als je accepteert wat je is overkomen, kun je aan een nieuw leven beginnen."

In Sjoerds nieuwe leven is geen ruimte meer voor gewelddadige vrouwen. "Een eventuele nieuwe vriendin hoeft maar één keer haar arm op te lichten en ik zet haar buiten", zegt hij stellig. Maar van zijn ex is hij voorlopig nog niet af. "Eens in de twee weken logeren de kinderen een weekend bij me. Zij heeft de dagelijkse zorg. Zo gaat dat nu eenmaal in Nederland. Ik controleer ze echter stelselmatig op blauwe plekken. Ze hoeft ze maar één keer aan te raken..."

"Geen overbodige luxe", vindt Maja Jeffkins. "Sjoerd heeft inmiddels ontdekt dat de mishandeling niet aan hem lag, maar in zijn vrouw zat. De woede die ze eerst op hem botvierde, zal nu ergens anders heen moeten. Dat kan op een nieuwe man in haar leven zijn, maar ook op haar kinderen. Ik zou haar ook met argusogen in de gaten houden!"