Mannenpil zal seksuele revolutie ontketenen

Hormonen in beweging
door Roelien Wierstra

Het gaat nog een jaar of zes duren, maar dan hebben we ook wat. De mannenpil, waaraan al sinds de jaren zeventig gewerkt wordt, zal volgens hoogleraar Nelly Oudshoorn binnen nu en vijf jaar op de markt komen. Organon, die werkt aan ontwikkeling van dit voorbehoedsmiddel, denkt meer aan zeven jaar. Hoe dan ook: de introductie is niet meer te stuiten en betekent een heuse seksuele revolutie. "Sinds het condoom en sterilisatie, uitvindingen uit de negentiende eeuw, is er geen nieuw anticonceptiemiddel voor mannen op de markt gebracht."

Illustratie:Dilys de Jong

  Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier

Technieksociologe Nelly Oudshoorn, verbonden aan de Universiteit Twente, begon haar onderzoek naar het ontbreken van de mannenpil acht jaar geleden. "Wat mij altijd interesseert, is waarom mensen weerstand hebben tegen nieuwe technieken. Ik was als biologe bezig met onderzoek naar de geschiedenis van hormonen en ontdekte dat hormoonpillen en reproductie altijd tot het vrouwendomein gerekend worden. Vriendinnen vroegen me waarom er eigenlijk nog geen mannenpil was, en ik ben in de materie gedoken. Ik dacht eerst: ik schrijf een artikel, maar dat is een boek geworden."

Even was ze bang dat haar onderzoek achter de feiten zou aanlopen en de mannenpil al op de markt zou komen. Maar die vrees bleek ongegrond. De revolutionaire pil laat nog minstens vijf jaar op zich wachten en haar boek 'The male pill. A biography of a technology in the making' (Duke University Press) over de geschiedenis van de mannenpil verschijnt in november.

De vraag naar een anticonceptiepil voor mannen is geen 'raar feministisch idee'. Hoewel de vraag voor het eerst gesteld werd door vrouwelijke artsen en gezondheidsactivisten tijdens hoorzittingen in de Amerikaanse Senaat over de schadelijke bijwerkingen van de vrouwenpil, werden initiatieven voor de ontwikkeling ervan genomen in de jaren zestig door China en India, landen met een hoog geboortepeil. Mannen zijn tot op veel latere leeftijd vruchtbaar dan vrouwen, dus als je iets wilt doen aan overbevolking, kun je beter ook de mannen aanspreken, was het argument van regeringsleiders van deze landen. De wereldgezondheidsorganisatie WHO stapte dan ook al snel het onderzoek in. Maar zoals met veel dingen, als de industrie niet meewerkt en laboratoria beschikbaar stelt om proeven te doen, gaat de ontwikkeling van pillen erg langzaam. Pas toen de farmaceutische industrie in de jaren negentig meedeed, begon het met de mannenpil ergens op te lijken.

Prototype

Netty Oudshoorn: "Eind jaren zeventig was er al een prototype dat net zo effectief was als de vrouwenpil. En China beweerde zelfs al een mannenpil te hebben op basis van katoenplanten. Die was ontwikkeld nadat bleek dat veel katoenwerkers verminderd vruchtbaar waren. Het middel bleek na grootschalige tests echter giftig; het was schadelijk voor de lever."

De mannenpil zal overigens niet in pilvorm verschijnen zoals 'de pil' voor vrouwen. Op dit moment experimenteert Organon, een dochter van Akzo Nobel, met de juiste verhoudingen van het anticonceptiemiddel. Het meest waarschijnlijke is een injectie gecombineerd met een staafje dat onder de huid wordt ingebracht. Organon is op dit moment bezig met de registratie van het middel, wat over het algemeen betekent dat introductie niet lang op zich laat wachten.

Bijwerkingen

De discussie over een mannenpil wordt des te actueler nu steeds vaker berichten in de media verschijnen over de schadelijke bijwerkingen van de pil voor vrouwen, hormoonpreparaten tegen de overgang, pilmoeheid en de overweging van de huidige regering de pil uit het ziekenfonds te halen. "Er wordt vaak gezegd dat mannen geen hormonen zouden willen slikken of niet tegen prikken kunnen. En hoewel er in de sport natuurlijk weer heel andere hormonen gebruikt worden, blijken mannen die wel te slikken en ook veelvuldig preparaten ingespoten te krijgen. Maar nu het gaat om een anticonceptiepil voor mannen, worden de bijwerkingen veel serieuzer genomen dan bij vrouwen ooit het geval is geweest. Natuurlijk moet je daar voor uitkijken en ze zijn bijna niet te voorkomen. Daarom duurt het ook zo lang voor de pil er komt. Er wordt zo lang mogelijk getest om de pil zo veilig mogelijk te maken, tot een, zoals dat heet, 'acceptabel risico'. Aan de eerste vrouwenpillen zijn vrouwen overleden; dat wil men nu natuurlijk voorkómen, evenals schadeclaims."

Uiteraard moeten gezondheidsrisico's geëlimineerd worden. Die risico's zullen waarschijnlijk dezelfde zijn als bij de vrouwenpil: een verhoogde kans op acne en lichte gewichtstoename.

De mannenpil bevat, heel eenvoudig uitgelegd, net als de vrouwenpil twee hormonen, in dit geval progesteron en testosteron. Progesteron is nodig om de zaadproductie stop te zetten. "En om het libido weer op niveau te brengen is testosteron toegevoegd." Vrouwen hebben een menstruatiecyclus, mannen niet. De pil zal dan ook 'lineair' werken: het middel werkt na een maand of drie. Dat wil zeggen: de zaadproductie wordt afgeremd tot drie miljoen of minder per milliliter. "Ja, dat lijkt nog steeds enorm veel", beaamt de wetenschapster. "Maar normaliter bevat een zaadlozing 250 miljoen spermacellen."

Weerstand

Er bestond al lange tijd veel weerstand tegen de mannenpil, zo blijkt uit het onderzoek. De farmaceutische industrie, medici, mannen, vrouwen, de media droegen allemaal hun steentje bij aan een negatieve beeldvorming. De industrie was bang dat de mannenpil zou concurreren met hun anticonceptiemarkt voor vrouwelijke klanten, gynaecologen hadden ongeveer dezelfde drijfveren, mannen zijn bang voor bijwerking als potentievermindering en vinden misschien stiekem dat het de verantwoordelijkheid van de vrouw is - zij kan per slot van rekening zwanger raken. En vrouwen vinden dat laatste misschien ook wel. De media ten slotte, zijn niet altijd positief geweest over of de mannen de pil wel zouden willen gebruiken en de betrouwbaarheid van mannen of ze die pil wel zouden innemen.

Toch blijkt uit de tot nu toe gedane tests dat de stellen die de pil gebruikten, daar uitermate tevreden over waren. "Er was zelfs een groep gebruikers in Engeland die boos werd toen de proefperiode was afgelopen. Ze hadden de pil wel mogen testen en vervolgens konden ze het product nergens krijgen!"

Wie de pil gaan slikken? "Er wordt gemikt op heterostellen die lang samen zijn, al kinderen hebben of nog even willen wachten, maar zich in ieder geval niet willen laten steriliseren, geen condoom willen gebruiken en die een onderlinge vertrouwensband hebben. Zo verdeel je binnen een heteroseksueel stel de risico's en de verantwoordelijkheden. Tegen geslachtsziekten beschermt de pil uiteraard niet, dat moet wel gezegd worden, net als de vrouwenpil."

De mannenpil zal bijdragen aan de verandering van het manbeeld, denkt de wetenschapster. Waarschijnlijk zal voor de verkoop gebruikgemaakt worden van nieuwe beelden van mannen, die stoer en gevoelig tegelijk zijn, een Nieuwe Man, zoals de hippe jonge vaders. "Sinds veel vaders achter de kinderwagen lopen, zie je ook daar een revolutie", merkt Netty Oudshoorn op. "De buggy's heb je inmiddels in veel verschillende modellen, van sportief tot stoer. Wellicht worden reclamecampagnes voor de mannenpil daar ook op afgestemd. Maar dat is een zaak van de industrie."