door Daphne van Dijk

ROTTERDAM - Knuffels spelen een heel belangrijke rol in het leven van kleine kinderen. Dat bracht pedagoog en kunstenaar Machteld Teekens op het idee iets te doen met kinderen, hun tuttels en hun rituelen. Dat resulteerde in de tentoonstelling Noemenoeme die nu te zien is in het Rotterdamse Wereldmuseum.

Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier

Wie wel eens de hilarische strip van Bill Watterson over het zesjarige jongetje Calvin en zijn speelgoeddier Hobbes in de vorm van een tijger leest, weet wat knuffels voor kleine kinderen kunnen betekenen. Als er anderen bij zijn, is Hobbes een knuffel, maar als Calvin alleen is, verandert Hobbes in een levende tijger die hem troost, met wie hij ruzie maakt en met wie hij natuurlijk elke nacht in bed ligt

Kameraad

„De knuffel is voor kinderen vaak een soort kameraad", vertelt Machteld, die vroeger een flanellen doekje als tuttel had. „Hij is betrouwbaar, ze vragen nooit moeilijke dingen, is altijd aanwezig en luistert. Kinderen weten wel dat de volwassen wereld niet gelooft dat hun knuffel zo is, maar voor henzelf ervaren ze dat heel anders. Lees maar eens het verhaaltje BOOS." Ze wijst naar een tekstplaatje op de muur. Daar vertelt een kindje aan een volwassene dat hij soms boos is op zijn beer omdat die hem steeds wakker maakt 's nachts waardoor hij de hele nacht niet meer kan slapen.

In de expositiekamer van het Reispaleis, een onderdeel van het Wereldmuseum gericht op kinderen, hangen knuffels aan het plafond. De een is smoezelig of groot, de ander brandschoon en klein. De persoonlijke tekstjes over de betekenis van knuffels zijn van de website ouders online. Aan de muren hangen naast de dertig portretten van kinderen met hun tuttel door hen gemaakte tekeningen van het troeteldier.

Voor de foto's werd op zes Rotterdamse basisscholen de kinderen van groep 2 gevraagd hun meest favoriete knuffel mee te nemen. En toch werd dat heel verschillend opgevat. Sommige kinderen kregen voor deze gelegenheid een heel nieuwe speelgoedbeer van pappa en mamma. Anderen schaamden zich een beetje voor hun vodje en namen daarom een mooie pop mee.

Het verlangen naar een knuffel ontstaat al op vroege leeftijd en het pluchen beestje is volgens de pedagoog een soort troostobject voor als pappa en mamma niet in de buurt zijn. „Bijvoorbeeld 's nachts. Dan is de duisternis bedreigend. Een knuffel helpt om die angst te overkomen. Ouders stimuleren het kind vaak een knuffel te nemen, want als de ouder er even niet is, wordt de tuttel belangrijk. Bijvoorbeeld als kinderen uit logeren gaan, of naar de crčche moeten, wordt een knuffel gebruikt als een voorwerp uit een vertrouwde omgeving.

" En wee je gebeente als de knuffel ooit kwijtraakt. Aan de muur lezen we een herkenbaar verhaal: Mijn broer had vroeger van die geruite slabbetjes als tutje. In de auto zat hij altijd te friemelen aan de slab die soms even uit het raam werd gehangen zodat hij vervolgens met een lekkere koele tuttel verder kon gaan. Tot op weg naar Spanje hij de tuttel los liet en het ding over de snelweg vloog. Tranen, tranen, tranen en mijn ouders bij iedere pomp stoppen en maar zoeken naar dezelfde slab

In een hoek van de expositieruimte staat een wasmachine en een koelkast; beide gevuld met knuffels. Want dit witgoed speelt een belangrijke rol. Het wassen van een knuffel kan namelijk niet zomaar gebeuren. „Kinderen willen dat hun knuffel een eigen, muffe geur heeft. Maar de meeste ouders willen het speelgoedding wel af en toe wassen

." In sommige gezinnen gaat dat goed. Dan wordt de knuffel moed ingesproken en gezwaaid naar hem als het voorbij komt in het raampje van de wasmachine. Bij anderen klaarblijkelijk minder. Zoals we lezen naast de wasmachine: Zolang mijn lapje nog naar wasmiddel rook, strafte ik mijn ouders met een gruwelijk humeur.

En dan de koelkast. Veel kinderen, zo blijkt, willen een koele knuffel. Zoals een moeder schrijft over haar zoontje van vier: Vaak rent hij naar de koelkast en legt daar zijn poppie in, want die moet lekker koud zijn. Als ik dan wil voelen wanneer hij poppie weer uit de koelkast heeft gehaald, mag dit niet omdat ik warme handen heb

, Maar na jaren van knuffelen, sabbelen en veel leed samen delen komt dan toch het moment dat de versleten knuffel voorgoed in de kast belandt. Hoewel… „Ik ken aardig wat volwassenen die hun oude knuffel nog steeds mee op reis nemen of ermee slapen", stelt Machteld. Zoals het verhaal aan de muur bewijst van een kerel die ooit een nieuwe knuffel kreeg na een amandeloperatie. En die ligt nog steeds aan het voeteneinde onder het dekbed van ons echtelijke bed. 's Morgens friemelt hij nog altijd aan de neus die af en toe gerepareerd moet worden.