Elke vrouw ziet haar man wel eens met meer dan gewone interesse naar haar seksegenoten kijken. Niet iets waar zij zich direct zorgen over hoeft te maken. Anders wordt dit als het geen vrouwen, maar mannen zijn die zijn aandacht trekken. De ontdekking met een homoseksueel getrouwd te zijn, zet de relatie kompleet op zijn kop. Twee stellen vertellen hoe hun relatie is veranderd.

                                                                                  Illustratie: Dilys de Jong

"We hebben een ligbad vol gejankt", zegt Rob (46) over de periode nadat hij zijn vrouw Sylvia (47) had verteld dat hij homoseksueel is. "Het is zo erg om iemand van wie je grenzeloos veel houdt zo'n verdriet te doen. Als er een pil bestond waardoor ik hetero zou worden, zou ik die direct nemen." Rob was doodsbenauwd dat Sylvia de benen zou nemen. Maar vijf jaar later zijn zij nog steeds bij elkaar. "Twintig jaar samen gooi je niet zomaar weg", zegt Sylvia.

"Rond mijn twintigste besefte ik dat mannen iets aantrekkelijks hebben", vertelt Rob. "Maar dit gevoel heb ik enorm weggedrukt, ik schaamde me kapot. Ik was vastbesloten het mee mijn kist in te nemen. Ik weet nog goed dat de psycholoog op mijn werk me plompverloren vroeg 'ben je soms homoseksueel?' 'Klopt', antwoordde ik, 'maar dat is zuiver seksueel, want ik heb een goed huwelijk.' Nooit heb ik iets met mijn gevoelens gedaan. Wel heb ik af en toe een seksfilm voor mannen gehuurd. Echt daarvan genieten, was er niet bij", zegt Rob met een grijns. "Ik kon dan echt panisch worden: stel je voor dat ik nu een hartaanval krijg, dan word ik met deze videoband gevonden."

De situatie veranderde toen Rob zes jaar geleden helemaal vastliep op zijn werk. "Ik kreeg een burnout en werd depressief, heb maanden thuisgezeten. Ik wist niet meer wie ik was. Uiteindelijk ben ik naar een psycholoog gegaan, die ik alles heb verteld. Zijn advies was 'als jij je huwelijk wilt redden, moet je het vertellen'.

"Toen is alles binnen een week heel snel gegaan. Ik heb contact opgenomen met Orpheus, de landelijke vereniging voor hulpverlening bij homo-/biseksualiteit in man-vrouwrelaties. Ook heb ik voor de eerste keer seks gehad met een man. Ik ben zelfs naar een hoerentent voor mannen geweest. Ik ging er naar binnen alsof ik bij Albert Heijn een zak aardappelen ging kopen, nu zou ik het niet meer durven. Maar hierna was ik er klaar voor om het aan Sylvia te vertellen."

"Alsof de grond onder je voeten wegzakt", herinnert Sylvia zich dit moment. "Ik heb nooit iets vermoed. We hadden een goed huwelijk met alles erop en eraan. De dagen erna heb ik uren op bed liggen huilen. Wel ben ik achteraf gezien blij dat hij me nooit heeft 'belazerd' en niet achter mijn rug om een dubbelleven heeft geleid."

Alles uitproberen

Een vreselijke tijd volgde, zeggen beiden. Rob: "Het hek was van de dam, ik was niet meer te houden. Ik wilde alles uitproberen, tot leer en uniformen aan toe. Nu ben ik erachter dat ik op seksueel gebied van 'gewone' dingen houd." Sylvia: "Hij was zo onrustig, ik heb hem weleens de deur uitgezet en gezegd 'ga dan maar'. Ergens was ik ook nieuwsgierig. In het begin vertelde hij me alles. We hebben er samen ook lol over gemaakt. Toen hij een tijdje iets met een tandarts had, vroeg ik Rob of hij misschien een deal kon sluiten voor de kroon die ik moest laten zetten."

Maar dit was lachen om te overleven, want het verdriet overheerste. Er ging geen dag voorbij dat het niet ter sprake kwam. Sylvia: "Ik heb heel lang getwijfeld of ik bij hem zou blijven. We hadden net plannen om de tuin opnieuw in te laten richten. Dit ging toen niet door, ik wilde eerst zien hoe het verder zou gaan met ons. Dat vond Rob heel erg."

Aan de bijeenkomsten van Orpheus heeft ze veel steun gehad. "Ik herinner mij nog een oefening die we hebben gedaan. We moesten een dier tekenen, niet helemaal, maar slechts een deel ervan. Daarna gaven we het papier door, iedereen voegde er iets aan toe. Zo kwam er uiteindelijk iets totaal anders uit dan je zelf in gedachten had. Net als in het leven: je hebt plannen, maar vaak loopt het anders. Toch kan er nog steeds iets moois uit voortkomen."

Na anderhalf jaar kwam er een omslagpunt in hun crisis, toen ze een huisje hadden gehuurd. Om los te komen van de ellenlange gesprekken die ze hadden gingen ze er allebei op uit, zij op de fiets en hij joggend. Sylvia: "We gingen ieder een compleet andere kant op, maar kwamen elkaar toch weer tegen; Rob jogde over het viaduct waar ik onderdoor fietste. Tóen besloot ik dat ik met hem verder wilde." Rob was dolbij. "Mijn respect voor Sylvia is alleen maar groter geworden." Zo gaf hij haar een trui cadeau met hierop een groot nummer één. "Je kunt maar van één persoon houden en voor mij is dat Sylvia", zegt hij beslist. "Zij is mijn maatje." De vakantie voor volgend jaar hebben zij al gepland.

Sinds twee jaar heeft Rob een vaste vriend. "Eerst dacht ik dat seks buiten de deur voor mij genoeg zou zijn, maar ik wil hier toch graag vriendschap aan verbinden. Ik zie mijn vriend een keer per week, op een vaste dag. Dat geeft mij een enorme rust. Sylvia en ik waren gewend alles met elkaar te bespreken, maar we hebben besloten dat ik dit deel van mijn leven apart houd. Anders doet het te veel pijn."

Sylvia: "Jaloers ben ik nooit geweest. We hebben het goed samen, maar ik accepteer dat ik hem dat ene deel nooit zal kunnen geven." Rob: "Je moet een huwelijk van gewapend beton hebben, wil je dit overleven. Maar het kan dus wel."

Machteloos

In tegenstelling tot Rob en Sylvia gingen Marco (38) en Marja (37) vrij snel uit elkaar nadat Marco zijn vrouw over z'n homoseksuele gevoelens had verteld.. Ze waren toen vijf jaar getrouwd. Marco: "Voor mij was gelijk duidelijk dat ik opnieuw wilde beginnen. Bovendien waren we toen 25, we konden beiden nog wat van ons leven maken." Marja: "We hadden een zoontje van net een jaar, maar Marco had nooit tijd voor ons. Hij was altijd aan het werk en trok zich in zichzelf terug. Ik voelde dat er iets flink mis zat, maar ik kon er mijn vinger niet op leggen. 'Wat doe ik verkeerd?' dacht ik telkens. Op een gegeven moment heb ik doorgevraagd totdat er nog maar één mogelijkheid overbleef. 'Hou je dan misschien meer van mannen?' vroeg ik. Tot mijn verbazing zei hij volmondig 'ja, inderdaad'. Op dat moment viel er van ons beiden een enorme spanning af. Alle puzzelstukjes vielen in elkaar, maar tegelijkertijd stortte mijn wereld in. Je man aan een andere vrouw verliezen, daar kun je tenminste nog tegen vechten, maar ik voelde me totaal machteloos."

Marco: "Toen mijn zoon net geboren was, dacht ik 'zie je wel, ik ben toch hetero, het gaat wel over'. Niet dus. Ik wist me geen raad met mezelf en reageerde mijn gevoelens af op Marja."

Ze besloten te scheiden. Marco: "Ik rolde vrij snel in een relatie en ging het huis uit, wel kwam ik nog iedere dag bij Marja over de vloer. Achteraf gezien heb ik spijt dat ik zo impulsief heb gehandeld. Liever had ik samen met haar onze relatie eerst tot een behoorlijk einde gebracht." Inmiddels woont Marco zes jaar samen met zijn huidige vriend.

Dubbel gevoel

Marja kreeg na twee jaar een nieuwe relatie. "Het was een dubbel gevoel. Ik woonde in een leuk huis met een lieve man, werd zwanger van hem en was gelukkig, Maar aan de andere kant had ik nog steeds verdriet over de scheiding. Uiteindelijk kwam Marja ook bij Orpheus terecht. "Daar hoefde ik maar twee woorden te zeggen of er werden er tien begrepen. Ik had altijd gedacht 'als het met Marco maar goed gaat, als hij maar over zijn gevoelens kan praten'. Nu realiseerde ik me dat ik mijn eigen emoties altijd had weggestopt. Ik ben gedichten gaan schrijven, vellen vol om het verdriet eruit te laten."

Marco: "Marja en ik hebben samen een kind, we blijven aan elkaar verbonden. Vriendschap is een te goedkoop woord voor wat wij samen hebben." Af en toe levert het goede contact dat zij hebben achterdochtige blikken op. Marja: "Toen ik zwanger was van mijn tweede kind en met Marco over de markt liep, begrepen de mensen er niks meer van. Ik voelde iedereen kijken. Maar daar trekken we ons niets meer van aan. Wij zijn er samen uitgekomen. Onze zoon zit nu op de middelbare school. Ik heb hem op het hart gedrukt 'kijk uit aan wie je het vertelt'. Kinderen kunnen nu eenmaal keihard zijn." Concreet advies aan stellen die een soortgelijke situatie doormaken, kan en wil Marja niet geven. "Ieder geval is anders. Het enige dat ik kan zeggen is: respecteer elkaars gevoelens. Doe moeite elkaar te begrijpen, ook al begrijp je er geen snars van."

Omwille van privacyredenen zijn de namen Rob, Sylvia en Marja verzonnen.

Psycholoog-seksuoloog dr. Jan Schippers, verbonden aan het Leijenburg Ziekenhuis in Den Haag, komt in zijn praktijk regelmatig stellen met een 'Orpheus-relatie' tegen. "Het betreft niet alleen mannen, er zijn ook vrouwen die pas later in hun leven lesbische gevoelens ontdekken en hiermee naar buiten komen. Er is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan om vast te stellen om hoeveel mensen het gaat. Vijftien jaar geleden vermoedde men dat 400.000 mensen in een soortgelijke situatie zitten, maar deze cijfers zijn onbetrouwbaar. Dit onderzoek werd gedaan aan de hand van vragenlijsten en je dan kun je altijd iets verborgen houden."

Ook Jan Schippers benadrukt dat geen geval hetzelfde is. "Wel is er een grote gemene deler in de fases die deze stellen doormaken. Voor veel mannen begint de bewustwording dat ze op mannen vallen met een vaag gevoel, zonder dat dit een naam heeft. Of zijn gevoelens druisen zodanig in tegen het beeld dat hij van zijn toekomst heeft, dat hij zijn emoties negeert. Vaak voert de man in zijn eentje een jarenlange strijd om zijn gevoelens te doven. Tegelijkertijd voelt hij zich schuldig dat dit niet lukt."

Zo iemand voelt zich buitengewoon ongelukkig omdat zo'n belangrijk aspect van zijn persoonlijkheid niet aan bod komt. "Maar verlangen laat zich niet onderdrukken en op een bepaald moment kan er niet langer weerstand worden geboden. Een eerste verliefdheid of seksueel contact wordt nog weleens verzwegen, maar vaak is er een omslagpunt. Hij wordt betrapt of wil zijn gevoelens niet langer voor zijn partner geheimhouden."

Omdat de 'coming-out' consequenties heeft voor alle aspecten van het leven, zoals gezin, familie en werk, komen beide partners meestal in een hevige crisis terecht. "De heteropartner voelt zich machteloos: hoe moet je als vrouw concurreren met mannen? Ook is er grote onduidelijkheid over de toekomst van de relatie. Veel stellen maken de afspraak dat de ander seks buiten de deur mag hebben, maar gaan verder door alsof er niets aan de hand is. Als deze afspraak niet op gelijkheid is gebaseerd en voor beiden geldt, loopt het alsnog mis."

Ook kan het zijn dat beiden een te rooskleurig idee van de gevolgen hebben. "Vaak slaat de verliefdheid toe, wat tot jaloezie bij de partner kan leiden. Soms ontstaan er gecompliceerde driehoeksverhoudingen. De nieuwe partner kan de man dwingen een keuze te maken, met alle problemen van dien."

Meestal moet het paar onder ogen zien dat het niet altijd werkt. "Maar in de praktijk loopt het vaak op een scheiding uit, tenzij er sprake is van enorme liefde en waardering gecombineerd met de mogelijkheid voor beiden om seksuele contacten buiten de deur te onderhouden. Het vinden van een goede vorm is lastig, maar mogelijk."