Iedereen is weleens bang. Maar vijf tot tien procent van de bevolking heeft last van extreme fobieën, angsten en paniekaanvallen. Een drama, voor patiënt en partner of ouder die vaak met de handen in het haar zit. Want wat moet je met een geliefde die denkt dat hij het doelwit is van een schietende bende in een serie op een tv? Een kind dat onophoudelijk zit te friemelen, omdat een stemmetje zegt dat het moet? Of een echtgenote die doodsangsten uitstaat haar kinderen iets aan te doen?

                                                                                             Illustratie: Dilys de Jong

"STEIN - Als haar man haar had verlaten, had Roos Vossen daar begrip voor gehad. Al zeventien jaar lijdt de 43-jarige Limburgse aan extreme paniekaanvallen, waardoor ze jarenlang de deur niet uit durfde. Bang om weer net zoals de eerste keer overvallen te worden door duizelingen, tintelingen, hartkloppingen en benauwdheid. "Bang om gek te worden", zegt ze nu lachend. Vorige week kwam onder eigen beheer haar boekje 'Tussen Hemel en Aarde' uit.

Dochter Bianca was er al aan gewend dat mama halverwege met de fiets terug huis naar ging omdat ze zich weer eens niet lekker voelde. Haar man Hein wist niet beter dan dat ze iedere nacht vijf keer alle sloten in huis controleerde en drie keer aan het touwtje van de slaapkamerlamp trok voordat ze kon gaan slapen. En ook zoon Peter keek er niet meer van op als papa na zijn werk het eten klaarmaakte. Want Roos deed niet veel meer dan in bed of op de bank liggen. Hein Vossen: "Toen ze eens voorstelde om een tijdje naar een rusthuis te gaan zei ik: 'Tot rust komen? Je doet thuis niets anders'!"

Geringste

Hij is gek op zijn vrouw. Altijd geweest, maar, zo zegt hij eerlijk, als de kinderen in haar slechtste periode niet zo klein waren geweest, had hij toch voor zichzelf gekozen. "Alles in huis draaide om Roos. Er was altijd wel wat. Ze stikte van de angst en belde me om het minste of geringste. Ik raakte ook in paniek, maar dan om mijn baan te verliezen", klinkt het droogjes. - Roos vond bij weinig mensen gehoor. "'Ach meid, ik ben ook weleens bang', probeerden ze ongetwijfeld goedbedoeld. Maar daar gaat het niet om. Zelfs de huisarts begreep me niet. 'Kijk naar buiten Roos, het zonnetje schijnt', zei hij dan. 'Dat klopt dokter, maar binnen in mij niet'. Stress, luidde zijn diagnose."

Pas zes jaar geleden kwam Roos er tijdens een behandeling in het Academisch Angstcentrum in Maastricht (AAC) achter dat haar onvoorspelbare en oncontroleerbare acute aanvallen van extreme angst mogelijk te maken hebben met een verstoring in het zenuwstelsel. Een ziekte, die goed te bestrijden is met pillen en gedragstherapie. "Wat een opluchting was dat. Ik was niet gek, alle symptomen hoorden bij mijn ziektebeeld."

Ze schreeuwde het letterlijk van de daken. "Ik zat te rekenen, vijf tot tien procent van de bevolking, dat zijn honderdduizenden mensen! Het merendeel zou net als ik vast jarenlang van het kastje naar de muur worden gestuurd. Ik moest en zou ze helpen."

Inmiddels is Roos Vossen, die in eigen beheer drie boekjes heeft uitgegeven over haar jarenlange strijd, een expert in angst en paniek. Bij haar particuliere Angst Adviesbureau Roos Vossen (www.roosvossen.nl) dat ze twee jaar geleden spontaan oprichtte, hebben zich inmiddels zo'n vierhonderd mensen aangemeld met de meest uiteenlopende, onbegrepen klachten. Zoals een zweetfobie: "Als er mensen in de buurt zijn, ben ik binnen tien minuten drijfnat." Of een sociale fobie: "Van het idee dat ik uit eten moet, verlies ik alle controle over mezelf en doe ik het letterlijk in mijn broek." Of een schrijffobie ten gevolge van faalangst: "Mijn handen beginnen zo te trillen dat ik geen letter meer op papier krijg. Het lijkt er nu op dat ik niet beef door de angst, maar bang ben omdat ik beef." "Of valangst, slikangst, smetvrees of angst voor ernstige ziekten (hypochondrie)", bladert Roos verder door de dikke dossiers.

Spiegel

Ze wil zich nu hardmaken voor de partners en ouders van de patiënten. "Echt een vergeten groep. Wat moet je met een zoon die zich iedere morgen twee uur in de badkamer opsluit om met zijn haar bezig te zijn? Dat is een dwangneurose, ten gevolge van faalangst. Hij komt keer op keer te laat op school. Gaat soms helemaal niet. Maar hij móet voor zijn gevoel precies zo lang voor de spiegel staan. Anders gebeurt er iets."

Ze slaakt een zucht. "Hier: een moeder. Het kind zit sinds kort onophoudelijk te friemelen. Als iemand vraagt waarom ze dat toch doet, zegt ze: 'omdat het móet!' En moet je je voorstellen dat je man ervan overtuigd is dat de mensen op de radio het tegen hem hebben, de slechteriken in een tv-serie het op hem hebben gemunt en hij soms bang is dat de lampjes op het dressoir hem willen vermoorden? Ja, dat is extreme chronische derealisatie."

Ook beangstigend is het idee dat je partner bang is je eigen kinderen iets aan te doen. Roos Vossen kent het gevoel. "Messen, scharen, alles wat scherp is, bracht een naar gevoel bij me teweeg. Alsof ik een ander iets wilde aandoen. En dan altijd degenen die het dichtste bij staan. Ik begrijp nu wel dat Hein me soms niet alleen durfde te laten", zegt ze eerlijk.

De verhalen die ze per e-mail binnenkrijgt of persoonlijk aanhoort als ze op huisbezoek gaat, zijn hartverscheurend. "Mensen hebben eindelijk een luisterend oor gevonden. Sommigen zijn 20, 30 jaar lang de deur niet uitgeweest. Een hel voor patiënt en partner."

Roos Vossen wil samen met drie ervaringsdeskundigen een patiëntenvereniging opzetten, waarbij aandacht voor partners, ouders, kinderen en anderen uit de naaste omgeving van fobielijders ook een centrale rol gaat spelen. Het AAC staat achter hun initiatief. "Acceptatie is het sleutelwoord. Aanvaard dat je partner ziek is en zich niet aanstelt. En weet dat er hoop is. Kijk maar naar mij!"