"Critici plaatsen vraagteken bij afslankmethode"

Mes in dr. Atkins-dieet

door Denise Hoogland

IN ENGELAND is het zo'n beetje dagelijkse kost. In het nieuws zéker. Nadat wereldwijd al miljoenen mensen het dieet van dr. Atkins uit de jaren zeventig probeerden, is de methode, uitgaand van zo min mogelijk koolhydraten, daar momenteel een ware rage. En als je de boeken van Harry Potter van de eerste plaats weet te verdringen, dan mag je gerust van een hype spreken. En wat te denken van suikervrije Heinz-ketchup, Atkins-ijs en zelfs speciaal Atkins-vriendelijk bier? Ondertussen is echter een eerste officiële waarschuwing van Engelse voedingsdeskundigen gegeven over de gezondheidsrisico's van koolhydraatarme diëten. Weer gevolgd door tegenberichten van andere experts. Afvallen, Atkins: weet u het nog?

Illustratie:Dilys de Jong

Het regent Atkins-diëten. Is het niet de dood van dr. Robert Atkins zélf in april dit jaar, dan wel het overlijden van de 16-jarige Amerikaanse tiener Rachel Huskey aan de gevolgen van streng lijnen 'op z'n Atkins' in augustus, die de naam van de Amerikaanse eetgoeroe plotseling weer met dikke vette letters op de (menu)kaart zette. Waarmee de oude discussie van dertig jaar geleden opnieuw kon losbarsten.

En dus verschenen er ineens weer regelmatig verhalen in de met name Britse media van iedereen die er ook maar íets over te zeggen had: van de diëtist en cardioloog die waarschuwden voor de lange-termijneffecten tot her en der opduikende slachtoffers die beweerden ook ziek te zijn geworden van Atkins en ongegeneerd verslag deden van borrelende darmen en buikkrampen. Prettig afgewisseld door paginagrote foto's van de ware boosdoeners: de Geri Halliwells en Jennifer Anistons die hun geweldige lichaam te danken zouden hebben aan de methode.

Plotseling

Dr. Robert Atkins

Atkins dus. In Nederland lijkt het allemaal reuze mee te vallen. Ja, de media berichten er weer volop over. Maar de Hollandse consument? "Wij merken weinig van een plotseling toegenomen vraag naar de Atkins-methode", zeggen de dames en heren voedingsdeskundigen van drie publieke organisaties die zich onder meer bezighouden met voedingsvraagstukken. En mocht die vraag nog komen, dan zullen de Consumentenbond, het Voedingscentrum en de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) het dieet niet aanraden, aldus de woordvoerders.

"Toegegeven: je valt er van af", zegt de bij de NVD aangesloten voedingswetenschapper en diëtiste Yvonne Smits, werkzaam bij de Groene Kruis Zorg in Maastricht. "Het dieet komt neer op een eetpatroon met veel vet en eiwit en weinig koolhydraten, dus suikers én zetmeel. Behalve suikers en suikerrijke producten zijn koolhydraatrijke producten als brood, graan, aardappelen, rijst en pasta daarom verboden. Groente, fruit en melk zijn in beperkte mate toegestaan. In fruit zitten immers vruchtensuikers. De consumptie van producten met vet en eiwit, als kaas, boter en mayonaise daarentegen, is toegestaan."

"De oorzaak van het afvallen is het heel bewust omgaan met voeding in het begin. Bovendien worden als gevolg van de lage koolhydraatinname de opgeslagen voorraden suiker aangesproken. Dat gaat gepaard met aanzienlijk wat vochtverlies. Dat effect verdwijnt echter na een tot twee weken."

Yvonne Smits, die zich al meer dan zeventien jaar bezighoudt met het fenomeen afvallen, vele symposia bezocht en zo'n beetje elke nieuwe vermageringsmethode bestudeert: "Nog afgezien van het feit dat het rijtje verboden producten bij Atkins erg slecht bij onze Hollandse tradities van brood en aardappelen past, zijn wij geen voorstander van verboden. Net als zo veel andere afslankmethoden is Atkins een manier van ánders eten. Maar wij zeggen: je moet anders léven. Hoe cliché ook: afvallen is niets anders dan meer verbruiken dan innemen. Én bewegen. Die kilo's die mensen kwijtraken, zeggen mij niets. Mensen moeten hun gewoonten onder de loep nemen. Anders zit die vertegenwoordiger, die altijd langs de weg zit, weer heel snel op zijn oude gewicht."

Niettemin bestaan er overtuigende theorieën over de werking van koolhydraatarme diëten als Atkins. Zo zou hét geheim van het dieet een veranderde stofwisseling zijn, lezen we op de site van de eetgoeroe. Want bij te dikke mensen worden koolhydraten niet verbrand, maar opgeslagen als vet. Bij een koolhydraatarm dieet moet het lichaam op zoek naar een andere energiebron en schakelt over op vetverbranding.

Insuline

Koolhydraten, zo wordt logisch verder geredeneerd, zorgen voor een toename van het hormoon insuline in het bloed. Dat hormoon zet de suikers om in glycogeen (de opslagvorm van glucose), waarna de hoeveelheid insuline weer daalt. Het gevolg: je krijgt weer trek. Veelal in zoete dingen, waardoor het hele verhaal weer opnieuw begint. Volgens de Atkins-theorie zou je daarom beter een flinke omelet kunnen nemen. Met spek. Maar zonder brood wel te verstaan, want daar zitten weer die koolhydraten in. Het insulinepeil blijft zo gelijk en zo'n vette maaltijd verzadigt meteen voor de eerstvolgende vier uur.

"Klopt, toch adviseren wij liever geen vette hap als alternatief", reageert Smits, gevolgd door het bekende verhaal van verzadigde en onverzadigde vetzuren, risico's op hart- en vaataandoeningen, cholesterolwaarden enzovoort. Hoewel bekend; er zijn nog altijd mensen die niet begrijpen dat een liter melk per dag niet zo gezond is, dat een pakje dieetmargarine niet betekent dat er minder vet in zit en dat het overslaan van het ontbijt geen calorieën bespaart, maar juist zorgt voor compensatiegedrag om een uur of elf in de vorm van het gebakje van de jarige collega.

De snelle resultaten die met de Atkins-methode kunnen worden geboekt, worden inmiddels wel voorzichtig onderbouwd. Deze onderzoeken duurden echter nooit lang. En verreweg het grootste risico op termijn is een verhoogd cholesterolgehalte en gezondheidsproblemen bij zogeheten risicopatiënten met een reeds zwakke nierwerking of diabetes. En ofschoon ook in de meest recente publicaties in het wetenschappelijk tijdschrift The New England Journal of Medicine geen lange-termijnrisico's voor hart en vaten werden gevonden, blijft het merendeel van de voedingsdeskundigen terughoudend.

Kritiek

"Het ontbreken van lange termijngegevens is ook mijn grootste punt van kritiek", zegt Yvonne Smits. "Bovendien is de manier waarop mensen invulling gaven aan het dieet niet onderzocht. Hoe gaat het nú met die groep? Wat hebben de mensen veranderd in hun leven?"

Bewijzen of geen bewijzen: van het eerste boek 'Dr. Atkins dieetrevolutie' (1972) gingen naar verluid vijftien miljoen exemplaren over de toonbank, het tweede 'Dr. Atkins nieuwe dieetrevolutie' zit nu al op de tien miljoen.

En: een groeiende groep wetenschappers vraagt zich inmiddels af hoe slecht vet eigenlijk is. Uit steeds meer epidemiologische studies zou blijken dat overal waar de vetconsumptie is gedaald, de bevolking dikker en ongezonder is geworden. Het beste voorbeeld: de VS. West-Europese landen als Engeland en Nederland doen het al niet veel beter. Ofwel: al dat low fat- en light-gedoe leidt nergens toe, moeten we niet toch naar de koolhydraten kijken?

"Een interessante discussie", zegt Smits. "Ik volg hem met belangstelling. Maar gaat het omverantwoord afvallen, houd ik het op levensstijl. Zolang mensen roepen dat ze geen tijd hebben om te bewegen, maar liever voor de lift wachten in plaats van de trap te nemen, is er nog veel te doen. Trouwens, je maakt mij niet wijs dat die te dik geworden Amerikaan niets te verwijten valt. Iets meer beweging en minder snelle, vette happen zou wonderen doen."

Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier