"Probeer ook tijdens huwelijk eigen leven te leiden"

Diep dal na scheiding

De kersverse promovenda Lissy Terhell noemt het een onderschat probleem: de sociale ellende waarin mensen terechtkomen na een verbroken huwelijk. "We zijn langzamerhand scheiden zo normaal gaan vinden dat de gevolgen daarvan worden onderschat. Daarin schuilt gevaar. Weet wel dat een op de drie gescheiden mensen terechtkomt in een diep dal en langdurige negatieve sociale gevolgen na de breuk ervaart. Sommigen vereenzamen zelfs. Het belang van een goed vangnet of liever, van een goed netwerk, is heel groot."
                                                                                                          Illustratie:Dilys de Jong

Lissy Terhell (30) behaalde afgelopen donderdag haar doctorstitel aan de Vrije Universiteit, faculteit Sociale Wetenschappen. De van huis uit klinisch psychologe spreekt gedreven, maar zeer verantwoord over het onderwerp uit angst voor popularisering waardoor het probleem niet serieus zou worden genomen. Het zal toeval zijn dat onze placemats in dit restaurant Breugels kleurrijke Boerenbruiloft voorstelt.

De onderzoekster werkte vijf lange jaren aan haar proefschrift 'Changes in the personal network after divorce'. "Er waren wel veel onderzoeken die zich richtten op de psychologische effecten na de scheiding, maar eigenlijk weinig waarin het effect op je omgeving duidelijk in kaart werd gebracht. De titel kon dus niet korter. Het dekt het onderwerp."

Voor dat onderwerp werden gegevens gebruikt van de steekproef Scheiding in Nederland 1998 en een vervolgstudie, die startte in 1987/1988 waarbij 40 mannen en 64 vrouwen twaalf jaar na hun scheiding opnieuw werden geïnterviewd met als uitgangspunt de ontwikkeling van hun netwerk. Hoe verandert het contact met vrienden, familie of die vage kennissen? "Je houdt mensen over in wie je geïnvesteerd hebt en natuurlijk je eigen familie, die blijft over op de lange termijn. Opvallend is dat vaak contact met de schoonfamilie en gemeenschappelijke vrienden kort na de scheiding afneemt of zelfs wegvalt. Slechts een deel daarvan, 27 procent in het geval van de schoonfamilie en 9 procent van gemeenschappelijke vrienden, keert op langere termijn weer terug."

Nieuw leven

Waren twaalf jaar na dato de juiste mensen nog te traceren? "Veel, maar niet allemaal. Sommigen wilden niet meer meewerken omdat ze een nieuw leven hadden opgebouwd en niet herinnerd wilden worden aan oude verdrietige tijden."

Wie is de winnaar en wie de verliezer na de huwelijksbreuk? Lissy Terhell: "Moeilijk te zeggen. Niet voor iedereen heeft het dezelfde sociale gevolgen. De meeste gescheidenen lukt het om na het huwelijk hun netwerkverliezen te compenseren nadat de ander is weggevallen. Toch is er een percentage van 28 procent, en dat noem ik veel, dat zich isoleert na de scheiding. Zowel persoonlijke (evaluatie van de scheiding, karaktertrekken) als wel structurele kenmerken (het hebben van een nieuwe partner, werk, opleidingsniveau, zorg voor kinderen) spelen een wezenlijke rol in het sociaal functioneren na D-day. De effecten op het netwerk zijn na het overlijden van je partner toch heel anders dan na een scheiding. Mensen uit de omgeving, het netwerk, hoeven bij een sterfgeval geen keuze te maken."

Een opvallende trend die uit het onderzoek van Lissy Terhell voortkomt is dat mannen, omdat de soort slechter alleen kan zijn, na de scheiding hun netwerk sterk uitbreiden met tijdelijke sociale contacten en op de lange termijn veel contacten verliezen. Vrouwen daarentegen komen eerst in een crisissituatie terecht, trekken zich wat terug en compenseren daarna hun verlies met langdurige relaties.

Afhankelijk

Hoe je de kans kunt verkleinen om in dat diepe gat terecht te komen? "Het is niet mijn taak om te waarschuwen, maar als het moet, zou ik zeggen: maak je tijdens de relatie niet te afhankelijk van zijn of haar vriendenkring. Probeer ook tijdens het huwelijk je eigen leven te leiden. Begrijp me goed: je moet tijdens dat huwelijk niet een scheidingsspook met je meedragen, maar laat het je niet volledig verrassen." Dan met een verfijnde glimlach: "Scheiden is niet altijd lijden hoor. Sommigen van mijn onderzoeksgroep leverde het beëindigen van een problematisch huwelijk juist meer vrijheid op om relaties met andere personen te onderhouden."

Het bleek dat alleenstaande gescheiden mensen over het algemeen minder vaak en minder verschillende sociale contacten hebben dan hertrouwde personen. Zij ondervinden echter relatief veel ondersteuning van de leden van hun directe netwerk, zoals familie en zeer goede vrienden. Degenen met een nieuwe partner hebben ongeveer evenveel steunrelaties als mensen in hun eerste huwelijk. "Maar in algemene zin bleek dat het merendeel van de gescheiden mensen steun haalt uit zijn of haar persoonlijke netwerk van familie en vrienden. Als die er niet zijn, heeft dat een zeer negatieve invloed op het geluk."

Lissy Terhell concludeert dat de ervaring van een scheiding voor sommige personen blijvende sociale verliezen oplevert. Voor mensen die negatieve gevoelens en conflicten hebben over de scheiding is het moeilijker anderen te mobiliseren. Dat geldt ook voor introverte mensen. "Je eigen houding blijft uiteindelijk toch doorslaggevend. Ik zeg niet dat gekrenkte mensen zomaar hun verleden moeten vergeten, maar je kunt minimaal proberen om het in rust neer te leggen en het vizier op een nieuwe toekomst richten."

Wilt u reageren op dit artikel, klik dan hier