Het meest opvallende aan het agroproductiepark is echter niet de sterk geïndustrialiseerde vorm van landbouw die erin wordt gepropageerd, maar het volledig wegvallen van de boer als spil in het geheel. Was boeren tot voor kort voor velen een way of life, in de plannen van Brinkhorst is de rol van de boer gereduceerd tot die van arbeider op het park. Net als op de communistische sov- en kolchozen van weleer woont de arbeider/boer in de stad of in een dorp.

De supervarkensflat werd uitgedacht door onderzoekers van de Wageningse instituten ATO, Alterra en IMAG in opdracht van het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster. Tijdens de overhandiging van het rapport 'Agroproductieparken: perspectieven en dilemma's' liet Brinkhorst weten een proef te willen doen in de Rotterdamse haven.

Minder varkens

De reacties op het plan van Brinkhorst liepen sterk uiteen. De Socialistische Partij vroeg zich openlijk af of de bewindsman "gek" is geworden. Gisteren blokkeerden de jongeren van de SP zelfs een tijdje de uitgang van het ministerie om te protesteren tegen de plannen. Ook VVD en CDA zijn tegen. PvdA en D66 vinden het juist een goed plan. Boerenorganisatie LTO-Nederland stelt het "goed te vinden dat er wordt nagedacht over het mestprobleem." Maar zo'n industriële vorm gaat LTO te ver.

De industriële landbouwparken kennen vier varianten. Het plan voor de Rotterdamse Maasvlakte gaat het verst. In dit zogeheten Deltapark staan vis-, vlees- en groenteflats, omringd door een slachterij, voederfabriek en groenteverwerkingfaciliteit. Dit alles natuurlijk dichtbij de haven, zodat er eenvoudig aan- en afgevoerd kan worden. Het Agro-specialtypark in de Groningse Eemshaven herbergt een fabriek die hoogwaardige producten maakt uit suikerbieten voor bijvoorbeeld de farmaceutische industrie. Om de fabriek heen moeten dan boeren komen die hun bieten zelf gereed kunnen maken voor verwerking. Voor uitwerking van dit plan willen de bedenkers overleggen met de in Groningen alom aanwezig suikerindustrie en aardappelzetmeelverwerker Avebe.

Bij Emmeloord in de Noordoostpolder is een Greenpark uitgedacht van 30.000 hectare voor de teelt en fabricage van onder meer soja, aardappelen en granen. En tot slot zou in de Gelderse Vallei een Multipark verrijzen dat landbouw combineert met recreatie (agro-toerisme).

Volgens Landbouw zijn er nog geen concrete plannen voor de bouw van een megapark. "Maar we proberen wel partijen te interesseren voor deelname in zo'n park. Zo was de directeur van het Rotterdamse havenbedrijf vorige week heel enthousiast", zo zegt Brinkhorsts woordvoerder Gerard Westerhof. Hij benadrukt dat de overheid zelf geen geld zal gaan steken in een agroproductiepark. "Wel willen we partijen bij elkaar brengen die erin willen investeren. Dan kun je denken aan durfkapitalisten, energiecentrales en veevoederbedrijven."

Een superlandbouwpark in het Rotterdamse havengebied heeft een aantal voordelen. Zo kunnen grondstoffen voor veevoer zoals sojaschroot rechtstreeks per schip worden aangevoerd, en kunnen nevenproducten als hoogwaardige mest ook weer zo worden afgevoerd. Verder staan in de haven opslagtanks en een elektriciteitscentrale, waarvan de restwarmte weer gebruikt kan worden.

"We wilden met dit rapport eigenlijk drie dingen bereiken", zegt Jan Broeze, een van de bedenkers van het megaflatconcept. "Verbetering van het dierenwelzijn, een verlaging van de milieubelasting en het op gang brengen van een maatschappelijke discussie." Broeze geeft toe dat de plannen wat futuristisch ogen en de burger tegen de borst kunnen stuiten. "Maar in onze plannen hebben de varkens wel grotere stallen dan nu gebruikelijk is in de intensieve veehouderij, en kunnen ze ook nog naar buiten op hun balkonnetjes."

Het plan voor een sterk industriële vorm van landbouw lijkt haaks te staan op het beleid om juist meer biologisch te laten boeren. Brinkhorst realiseert zich dat varkens in megaflats met balkonnetjes bij de burger tot "bevreemding" kan leiden. "Maar de minister heeft vooral een discussie op gang willen brengen", benadrukt Westerhof. "Als blijkt dat de maatschappelijke weerstand te groot is, gaat zo'n park niet door."

"We moeten niet doen alsof de biggetjes vrolijk in de wei dartelen. Kijk naar de Peel en delen van Limburg: daar komt de lucht van ammoniak en mest je tegemoet", reageerde Brinkhorst gisteren voor de VPRO-radio. Bovendien is volgens hem met zo'n park milieuwinst te behalen. Zo is er minder transport nodig en is de uitstoot van schadelijke stoffen uit mest veel lager.